szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 10.01.2011

W najnowszym numerze
W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Zakażenia meningokokowe i ich profilaktyka

Bakterie otoczkowe (hib, pneumokoki i meningokoki) są najczęstszą przyczyną inwazyjnych zakażeń pozaszpitalnych – sepsy – i/lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Wśród nich najszybszym zabójcą jest Neisseria meningitidis. To właśnie meningokoki zwane są najszybszym zabójcą w skali świata (często decydują zaledwie godziny) – choć częstszym (ale powolniejszym) są pneumokoki [1].


Meningokoki – Gram-ujemne otoczkowe dwoinki z rodziny Neisseria meningitidis, wysoce zakaźne, kolonizują górne drogi oddechowe, wywołują inwazyjną chorobę meningokokową (IChM) [2]. Oprócz chorób inwazyjnych: zapalenia opon mózgowo rdzeniowych oraz sepsy, meningokoki mogą wywoływać następujące zakażenia: zapalenie ucha środkowego, zapalenie osierdzia i wsierdzia, zapalenie stawów, zapalenie nagłośni i gardła, zapalenie płuc, zapalenie szpiku kostnego, zapalenie układu moczowo-płciowego i szpiku kostnego [3, 4].


Szczepy Neisseria meningitidis zostały podzielone na 12 grup serologicznych, ze względu na budowę otoczki polisacharydowej. Najbardziej inwazyjne – odpowiedzialne za nawet ok. 95% zakażeń na całym świecie, są serogrupy A, B, C, Y i W-135. W Europie najczęstszą przyczyną zakażeń są serogrupy B i C, a w Polsce – głównie B, a następnie C [2, 5].


Meningokoki serogrupy B są najczęstszą przyczyną zachorowań na inwazyjną chorobę meningokokową wśród niemowląt i dzieci do 5. roku życia – ich niedojrzały układ odpornościowy nie jest jeszcze w stanie wytworzyć skutecznej ochrony przed meningokokami [2]. Najwyższą zapadalność na IChM odnotowuje się w 1 roku życia [6].


„Drugi, choć mniejszy szczyt zapadalności” na IChM notuje się wśród nastolatków oraz tzw. młodych dorosłych – przyczyną jest częste nosicielstwo bakterii w jamie nosowo-gardłowej, a zachorowaniom sprzyjają zachowania społeczne tej grupy [2].


Co mówią statystyki?


W Polsce w 2015 roku zgłoszono 200 przypadków zachorowań na inwazyjną chorobę meningokokową, potwierdzonych przez Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego (KOROUN), co daje zapadalność na poziomie 0,52/100 000 [7]. W tej grupie znalazło się 46 dzieci, które nie ukończyły pierwszego roku życia [8]. U 23% z nich choroba miała skutek śmiertelny. W 2016 roku KOROUN zanotował 158 przypadków zachorowań [6].


Według danych KOROUN, w 2016 roku meningokoki grupy B odpowiedzialne były za 68% wszystkich przypadków zachorowań na IChM [6]. Były również przyczyną ponad 80% przypadków IChM w grupie wiekowej 0–11 miesięcy [6]. Z raportu KOROUN za 2017 rok wynika, że zgłoszono 204 przypadki zachorowań na inwazyjną chorobę meningokokową, co daje zapadalność na poziomie 0,53 / 100 000. W tej grupie znalazły się 44 dzieci, które nie ukończyły 1. roku życia. Meningokoki grupy B były w 2017 roku odpowiedzialne za 66% przypadków zachorowań [9].

 

Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny, od 1 stycznia do 31 grudnia 2017 roku zanotowano 224 przypadki zachorowań na IChM (wskaźnik zapadalności 0,58) [10]. Dla porównania, w 2016 roku NIZP-PZH zanotował 167 przypadków zachorowań (w tym 166 hospitalizowanych). Wskaźnik zapadalności w 2016 roku wynosił 0,43.10 [11].


Dlaczego zakażenia Neisseria meningitidis są takie groźne? Meningokoki należą do najgroźniejszych bakterii, ponieważ dzięki wielocukrowej otoczce są w stanie ukryć się w organizmie człowieka i przez pierwsze 12–24 godziny infekcji układ immunologiczny nie jest ich w stanie wykryć [5]
Inwazyjna choroba meningokokowa może doprowadzić do zgonu nawet w ciągu 24 godzin [12, 13, 14]. W początkowych godzinach jest trudna do rozpoznania i mimo podjęcia szybkiego leczenia może powodować poważne i trwałe następstwa w organizmie chorego [12, 13, 14].


Drogi rozprzestrzeniania się zakażenia: [5] 
• Droga kropelkowa
• Bezpośredni kontakt z osobą chorą lub bezobjawowym nosicielem, np. pocałunek czy posiłek ze wspólnego naczynia.


Największe ryzyko zakażenia występuje w dużych zbiorowiskach ludzkich: żłobkach, przedszkolach, szkołach [5].

 

Przebieg zakażenia

 

Pierwsze objawy są zwykle niespecyficzne – przypominają zwykłe przeziębienie. Przez to mogą wprowadzać w błąd, a dalszy przebieg choroby może być gwałtowny i mieć dramatyczny koniec [3, 12].
Wśród wczesnych objawów klinicznych IChM mogą się pojawić: gorączka, brak apetytu, drażliwość, ból gardła, katar i nudności. Objawy wczesne występują w ciągu 4–8 godzin od zakażenia [15, 16]. Charakterystyczne objawy kliniczne, pojawiające się około 9–15 godzin od zakażenia, to: wysypka krwotoczna (oznaka posocznicy – sepsy) oraz światłowstręt i sztywność karku (sygnalizują zapalenie opon mózgowych) [15, 16]. Objawy późne (16–24 godziny): splątanie, majaczenie, drgawki i utrata przytomności [15, 16].


Większość nieleczonych przypadków ma skutek śmiertelny [17]. Zgon następuje w wyniku wstrząsu septycznego, niewydolności układu sercowo naczyniowego i/lub niewydolności wielonarządowej (sepsa) lub w wyniku niewydolności centralnego układu nerwowego (zapalenie opon mózgowych).
Nawet w przypadku szybkiej interwencji medycznej 1 na 10 pacjentów umiera, często w ciągu 24–48 godzin od wystąpienia pierwszych objawów [18]. U jednej na 3 osoby, które wyzdrowieją, pozostają trwałe następstwa IChM [19].

 

Ryzyko powikłań

 

Powikłania inwazyjnej choroby meningokokowej pojawiają się u 10–30% osób. Wśród nich notuje się [5, 19]:
• Trwałe zaburzenia neurologiczne
• Uszkodzenie słuchu
• Niedowłady kończyn
• Amputacje kończyn
• Amputacje paliczków
• Ubytki skóry i tkanki podskórnej w wyniku procesu martwiczego
• Zaburzenia funkcji wykonawczych
• Zaburzenia emocjonalne
• Zaburzenia pamięci
• Deficyt intelektualny
• Padaczka
• Wodniaki podtwardówkowe
• Niewydolność nerek.


W sepsie meningokokowej śmiertelność wynosi od 20 do 70%. Co drugi zgon ma miejsce w ciągu zaledwie doby od pojawienia się pierwszych objawów [5].


Czynna immunoprofilaktyka


Za większość pozaszpitalnych, bakteryjnych zakażeń inwazyjnych odpowiadają trzy bakterie otoczkowe: meningokoki, pneumokoki i Hib. Najskuteczniejszą formą profilaktyki są szczepienia ochronne. W Polsce wszystkie dzieci objęte są obowiązkowymi szczepieniami przeciwko Hib (Haemophilus influenzae typu b). W 2017 roku na liście szczepień obowiązkowych pojawiło się także szczepienie przeciwko pneumokokom [20, 21]. W Programie Szczepień Ochronnych zalecane jest także poszerzenie tej ochrony o szczepienia przeciwko meningokokom [21, 22].


W Polsce dostępne są następujące szczepionki przeciwko meningokokom [23]:
• Szczepionka skoniugowana monowalentna przeciw serogrupie C – od ukończenia 2. miesiąca życia, podawana domięśniowo (Meningitec C, NeisVac-C).
• Szczepionka skoniugowana czterowalentna przeciw serogrupom A, C, W-135, Y, podawana domięśniowo (Menveo – od ukończenia 24. miesiąca życia, Nimenrix – od ukończenia 6. tygodnia życia).
• Szczepionka rekombinowana białkowa przeciw serogrupie B (Bexsero – podawana domięśniowo, od ukończenia 2. miesiąca życia. Trumenba – podawana domięśniowo, od ukończenia 10. roku życia).
Najczęstszą przyczyną IChM wśród niemowląt i małych dzieci są meningokoki serogrupy B [6].
• Szczepionka Bexsero przeznaczona jest do czynnego uodparniania osób w wieku powyżej 2. miesiąca życia i starszych przeciwko inwazyjnej chorobie meningokokowej wywoływanej przez Neisseria meningitidis grupy B [19].
• Bexsero to rekombinowana szczepionka białkowa przeciwko serogrupie B, podawana domięśniowo, dostępna w Polsce od 2014 roku [2, 24].


Szczepionkę Bexsero można podawać jednoczasowo z rutynowymi szczepieniami dla danej grupy wiekowej [24]:
• Błonica
• Tężec
• Krztusiec (komponenta bezkomórkowa)
• Polio (inaktywowane)
• Wirusowe zapalenie wątroby typu B
• Haemophilus influenzae typu b (Hib)
• Odra
• Świnka
• Różyczka
• Ospa wietrzna
• Meningokoki grupy C (MenC-CRM)
zarówno w postaci szczepionek monowalentnych, jak i skojarzonych!


Co warto wiedzieć o ewentualnych działaniach niepożądanych [24]?
• U niemowląt i dzieci w wieku poniżej 2 lat mogą wystąpić: tkliwość i rumień w miejscach iniekcji, gorączka, rozdrażnienie.
• Podawanie Bexsero równocześnie z innymi szczepionkami, wymienionymi wyżej, może spowodować większą częstość występowania gorączki, drażliwości i tkliwości w miejscu podania.
• W przypadku, gdy szczepionka podawana jest osobno, częstość przypadków gorączki jest podobna do częstości obserwowanej przy podawaniu standardowych szczepionek niemowlęcych.

 

Szczepienia zalecane – ważna rola edukacji!


Szczepienia zalecane nie są obowiązkowe, są one jednak równie ważne, jak te obowiązkowe. Każdy rodzic indywidualnie podejmuje decyzję o ich przeprowadzeniu. Szczepienia z tej grupy są odpłatne, nie finansuje ich Ministerstwo Zdrowia [25, 26]. Zadaniem personelu medycznego jest edukowanie rodziców w zakresie zasadności dokonywania szczepień – nie tylko obowiązkowych, ale i zalecanych – oraz przedstawianie płynących z tego korzyści [26].


Jak rozmawiać z rodzicami o zalecanych szczepieniach przeciwko meningokokom?
• Zaletą szczepień jest to, że pomagają chronić nie tylko przed zachorowaniem, ale także przed niebezpiecznymi powikłaniami chorób zakaźnych. Dotyczy to zarówno szczepień obowiązkowych, jak i zalecanych [26].
• Niemowlęta i małe dzieci są grupą najbardziej narażoną na rozwój chorób zakaźnych, dlatego ważne jest wykonywanie także nieobowiązkowych szczepień, znajdujących się w Programie Szczepień Ochronnych [26].
• Szczepionki zapewniają uodpornienie przeciwko chorobie zakaźnej w bezpieczniejszy sposób, niż przechorowanie tej choroby [26].
• Szczepienia można nazwać próbą ochrony osób najsłabszych w danej populacji (np. dzieci, które ze względów zdrowotnych mają przeciwwskazania do szczepień, osób starszych). Jeśli wskaźnik zaszczepienia populacji wynosi powyżej 90 proc., mówimy o zjawisku odporności zbiorowej [26].
• Wykonywanie szczepień zalecanych jest ważne, a poniesiony wydatek warto potraktować jako inwestycję w zdrowie dziecka.
• Szczepienie przeciwko meningokokom zapewnia odporność przeciw chorobie, która w ciągu 24 godzin może doprowadzić do śmierci lub pozostawić trwałe następstwa [17, 18, 19].
• W Polsce to niemowlęta i małe dzieci powinny być w pierwszej kolejności szczepione przeciwko meningokokom grupy B [27].

 

Referencje:


1. Rekomendacje postępowania w zakażeniach bakteryjnych ośrodkowego układu nerwowego. KOROUN 2011. http://www.koroun.edu.pl/pdf/rekomendacje-uklnerwowy_ 2011.pdf [Dostęp: czerwiec 2018].
2. Krysa J., Inwazyjna choroba meningokokowa – skuteczna ochrona, http://www.nursing.com.pl/Aktualnosci_Inwazyjna_choroba_meningokokowa_-_skuteczna_ochrona_2247.html [Dostęp czerwiec 2018].
3. Skoczyńska A., Kuch A., Waśko I. et al. Inwazyjna choroba meningokokowa u chorych poniżej 20. roku życia w Polsce w latach 2009–2011. Pediatr. Pol. 2012; 87: 438–443.
4. Duszczyk E., Meningokoki pod kontrolą Medical Tribune 2013; 9.
5. Skurzak A., Iwanowicz-Palus G., Zakażenia meningokokowe i ich profilaktyka, http://www.nursing.com.pl/Aktualnosci_Zakaenia_meningokokowe_i_ich_profilaktyka_2269.html [Dostęp czerwiec 2018].
6. KOROUN, Inwazyjna choroba meningokokowa (IChM) w Polsce w 2016 roku, Warszawa, 16.06.2017. http://www.koroun.edu.pl/pdf/ICHM2016.pdf [Dostęp czerwiec 2018].
7. KOROUN, Inwazyjna choroba meningokokowa w Polsce w 2015 r. Warszawa 26.09.2016 http://www.koroun.edu.pl/pdf/ICHM_2015.pdf [Dostęp czerwiec 2018].
8. NIZP-PZH, Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2015 roku. Warszawa 2016. http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2015/Ch_2015.pdf [Dostęp czerwiec 2018].
9. KOROUN, Inwazyjna choroba meningokokowa w Polsce w 2017 r. Warszawa 19.06.2018, http://www.koroun.edu.pl/pdf/ICHM2017.pdf [Dostęp sierpień 2018].
10. Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w Polsce od 1 stycznia do 31 grudnia 2017 r. oraz w porównywalnym okresie 2016 r. Raport dostępny na http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2017/INF_17_12B.pdf [Dostęp: styczeń 2018].
11. NIZP-PZH, Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2016 roku. Warszawa 2017. http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2016/Ch_2016.pdf [Dostęp czerwiec 2018].
12. Skoczyńska A., Hryniewicz W. Zakażenia meningokokowe. Pol. Merk. Lek. 2012 (XXXII); 191: 283–285.
13. Stryczyńska-Kazubska J., Małecka I., Wysocki J. Zakażenie meningokokowe – aktualne dane epidemiologiczne, możliwości terapii i profilaktyki. Zakażenia 2012; 6: 64–70.
14. Zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych bakteryjne wywołane przez Neisseria meningitidis. [w:] Magdzik W., Naruszewicz-Lesiuk D., Zieliński A., Choroby zakaźne i pasożytnicze - epidemiologia i profilaktyka. Alfa-Medica Press, Bielsko-Biała, 2007: 415–418.
15. Thompson M.J. et al. Lancet 2006; 367: 397–403.
16. Rosenstein N.E. et al. N. Eng. J. Med. 2001; 344: 1378–1388.
17. World Health Organization. Meningococcal vaccines, December 2011. No. 47, 2011; 86: 521–540. Available at: www.who.int/wer/2011/wer8647.pdf [Dostęp czerwiec 2018].
18. WHO. „Health topics: Meningitis”, http://www.who.int/topics/meningitis/en/ [Dostęp czerwiec 2018].
19. Viner RM i wsp. Lancet Neurol. 2012; 11: 774–783.
20. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 4 stycznia 2017 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2017; http://gis.gov.pl/images/ep/so/pso_2017_-_nowelizacja.pdf [Dostęp czerwiec 2018].
21. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2017 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2018; https://gis.gov.pl/images/pso_2018_r_.pdf [Dostęp grudzień 2017].
22. Kuchar E. Jak szczepić przeciwko meningokokom grupy B? 05.02.2016. Dostępne na: http://www.mp.pl/szczepienia/ praktyka/ ekspert/meningokoki_ekspert/show.html?id=123969 [Dostęp czerwiec 2018].
23. Krysa J. Meningokoki w pigułce. Co trzeba o nich wiedzieć, Analiza Przypadków. Pielęgniarstwo i Położnictwo 2018; 2: 50.
24. Charakterystyka Produktu Leczniczego Bexsero, dostępna na stronie: https://pl.gsk.com/pl/produkty/bexsero-zawiesina-do-wstrzykiwa%C5%84-w-ampu%C5%82ko-strzykawce/ [Dostęp czerwiec 2018].
25. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, Dz.U. 2008 nr 234 poz. 1570, http://isap.sejm.gov.pl [Dostęp: czerwiec 2018].
26. http://szczepienia.pzh.gov.pl/wszystko-o-szczepieniach/ [Dostęp czerwiec 2018].
27. Wysocki J., Inwazyjna Choroba Meningokokowa - w pytaniach i odpowiedziach. Praktyka Lekarska. Zeszyty specjalistyczne 2016; 143.

źródło: PZWL
Data dodania: 2018-08-03 11:00:00
Data modyfikacji: 2018-08-03 10:19:12
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.