Zakażenia szpitalne - Wielki problem brytyjskiej NHS

W Wielkiej Brytanii służba zdrowia także boryka się z wieloma problemami. Jeden z nich to zakażenia szpitalne.

Co jakiś czas na pierwszych stronach gazet pojawiają się doniesienia o wybuchu epidemii Clostridium difficile czy śmierci pacjenta spowodowanej zakażeniem MRSA (Methicillin Resistant Staphylococcus aureus).

Dla National Health Service (Publiczna Służba Zdrowia, NHS) skuteczna walka z zakażeniami szpitalnymi jest jednym z czołowych zadań w planach na najbliższe lata.

Dużym zagrożeniem są zakażenia spowodowane prze drobnoustroje oporne na leczenie antybiotykami, między innymi MRSA oraz Clostridium difficile.

MRSA
Gronkowiec złocisty metycylinooporny wywołuje głównie zakażenia ran, stawów, kości, ciężkie postacie zapalenia płuc i sepsę.

Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt bezpośredni, np. podczas operacji, kiedy do rany operacyjnej wnikają drobnoustroje ze skóry, czy też przez przeniesienie bakterii z używanego wcześniej przez nosiciela sprzętu.

Jeszcze kilka lat temu zakażenia MRSA były związane głównie ze środowiskiem szpitalnym, jednak w ostatnich latach bakterie coraz częściej stwierdza się w mieszkaniach, salach gimnastycznych, placówkach opiekuńczych.

Bakterie gromadzą się w miejscach często dotykanych przez nosiciela, np. na blatach stołów, w toalecie.

Główne czynniki ryzyka zakażenia to częste pobyty w szpitalu oraz wiek.

Najbardziej narażone są małe dzieci oraz osoby powyżej 65. roku życia, poza tym sportowcy, osoby z osłabionym układem odpornościowym (nosiciele HIV i chorzy na AIDS), mieszkające w złych warunkach sanitarnych i przeludnionych pomieszczeniach, a także oczywiście pracownicy służby zdrowia.

Główne objawy zakażenia to zaczerwienienie rany, obrzęk, wydzielina ropna o żółtawej barwie i bardzo silnym, nieprzyjemnym zapachu, podwyższona temperatura.

W przypadku zapalenia płuc lub sepsy stan chorego może się bardzo gwałtownie pogarszać.

Rozpoznanie zwykle następuje po wyhodowaniu w laboratorium bakterii z próbek pobranych od chorego, ale możliwe jest też wykonanie badania na obecność DNA w materiale pobranym od pacjenta.

Leczenie polega na oczyszczeniu rany i zastosowaniu antybiotyków, na które dany szczep jest wrażliwy.

Do czasu otrzymania wyników bakteriologicznych i odporności/wrażliwości antybiotykiem z wyboru jest wancomycyna (szczególnie w przypadkach sepsy, zapalenia płuc czy zakażeniach stawów).

Najważniejsze sposoby zapobiegania zakażeniom to częste mycie rąk, mycie i dezynfekcja sprzętów i powierzchni w oddziałach szpitalnych, izolowanie nosicieli lub chorych zakażonych od osób spoza grup ryzyka.

Szczególne środki należy stosować wobec tych, dla których skutki zakażenia MRSA mogą być najcięższe.

Pracownicy służby zdrowia są zobowiązani do stosowania barier ochronnych (dodatkowe foliowe fartuchy, rękawiczki, maski).

Sprzęty używane przy pacjentach (aparaty do mierzenia ciśnienia, termometry itp.) po każdym użyciu powinny być myte środkami działającymi na MRSA.

W Wielkiej Brytanii od pacjentów przyjmowanych do szpitala, szczególnie przed planowanymi operacjami lub przyjmowanych do szpitala na dłuższe leczenie, rutynowo pobiera się próbki z gardła, nosa i skóry w kierunku MRSA.

Przy wyniku pozytywnym stosuje się terapię mającą na celu eradykację MRSA: mycie skóry i włosów bakteriobójczymi płynami (np. Sterisept), stosowanie maści do nosa (Bactroban) czy płynów do płukania jamy ustnej zawierających chlorhexidine (Corsodyl).

Jeden cykl terapii trwa pięć dni, po kolejnych trzech pobiera się wymazy i ewentualnie powtarza leczenie. Zgodnie z najnowszymi badaniami eradykacji nie powinno się przeprowadzać więcej niż dwa razy.

Jeśli pacjent pozostaje nosicielem MRSA, dalsze próby mogą tylko zwiększyć oporność.

Clostridium difficile, czyli C. diff.
Ta bakteria jest bardzo rozpowszechniona w powietrzu, wodzie i ziemi. Ocenia się, że około 2-5% ludzi to nosiciele C. diff., ale rzadko dochodzi u nich do rozwoju zakażenia.

Główny czynnik ryzyka to wiek; w populacji powyżej 65 lat do zakażenia C. diff dochodzi 10 razy częściej niż w innych grupach wiekowych.

Następny czynnik to częsta hospitalizacja, antybiotykoterapia, a także mieszkanie w domach opieki.

Bardziej niż pozostali są narażone osoby z innymi przewlekłymi schorzeniami, z upośledzoną odpornością oraz osoby, które przebyły zakażenie C.diff. w przeszłości.

Objawy dotyczą głównie przewodu pokarmowego.

Może to być wodnista biegunka (10-15 luźnych stolców na dobę o charakterystycznym ostrym zapachu), bóle brzucha, nudności.

W zakażeniu o ciężkim przebiegu dochodzi gorączka i krew i/lub ropa w stolcu. Choroba może prowadzić do powikłań, w tym odwodnienia, perforacji jelit, niewydolności nerek, zgonu.

Rozpoznanie ustala się na podstawie laboratoryjnych testów w kierunku obecności toksyn C. diff, rzadziej stosuje się w tym celu sigmoidoskopię (badanie endoskopowe końcowego odcinka jelita grubego, czyli odbytnicy, esicy i części zstępnicy).

W zakażeniach o lekkim przebiegu jako terapia wystarcza doustne nawadnianie pacjenta i odpowiednia dieta.

Przy bardziej nasilonej infekcji – i zawsze u pacjentów z infekcją rozpoznaną podczas hospitalizacji z innego powodu, również leczonych antybiotykiem z powodu innej infekcji – leczeniem z wyboru jest doustne podanie metronidazolu lub wancomycyny.

Należy je prowadzić przez dwa tygodnie, również gdy objawy ustąpią wcześniej.

W W. Brytanii nie pobiera się próbek do badań w celu stwierdzenia nosicielstwa.

Podejrzenie nasuwa wystąpienie w ciągu 24 godzin trzech luźnych stolców o silnym zapachu, szczególnie u pacjentów z grup ryzyka. Wtedy trzykrotnie wykonuje się badanie kału w kierunku C. diff.

Jeśli biegunka się utrzymuje, a stan pacjenta pogarsza, leczenie można wprowadzić przed otrzymaniem wyników (nawadnianie i doustnie metronidazol).

Pacjent podejrzany o infekcję powinien być odizolowany, a pomieszczenie, w którym przebywa, dwukrotnie w ciągu dnia dokładnie umyte.

Warto pamiętać, że na C. diff i jego spory nie działają preparaty na bazie alkoholu. Sprzęty używane przy pacjencie powinny być przeznaczone tylko dla niego.

Nie pobiera się kału do badania po zakończeniu leczenia, ponieważ spory C. diff mogą się pojawiać jeszcze przez długi czas.

W W. Brytanii, tak samo jak w Polsce, podstawowe znaczenie w profilaktyce zakażeń szpitalnych ma postawa pracowników służby zdrowia, przestrzeganie zasad higieny (właściwe mycie rąk!) i odpowiednia gospodarka lekami.

Tak niewiele trzeba, aby ograniczyć plagę zakażeń.
 

Katarzyna Trzpiel, Londyn