szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 10.01.2011

W najnowszym numerze
W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Badanie pielęgniarskie. Konsekwencje wypalenia

Wypalenie zawodowe dotyka coraz więcej osób wykonujących zawód pielęgniarki, powodując wiele niekorzystnych zjawisk: obniżenie jakości i efektywności pracy, problemy zdrowotne, wzrost frustracji, konflikty w zespole pracowniczym, rutynę, płynność kadry, odchodzenie od zawodu.

 

Wypalenie rzutuje na życie zawodowe i obniża poziom satysfakcji w życiu prywatnym osoby nim dotkniętej. U pielęgniarek zjawisko to przyczynia się do rezygnowania z zawodu i podejmowania kształcenia w dziedzinach nie związanych z medycyną.

 

Konsekwencje wypalenia zawodowego pielęgniarek mają więc wymiar nie tylko indywidualny, ale i społeczny.  

 

Przyczyny zjawiska

Celem poznania konsekwencji pedagogicznych i społecznych wypalenia zawodowego pielęgniarek przeprowadzono badania ankietowe wśród 104 pielęgniarek pracujących w wybranych szpitalach na terenie województwa opolskiego.

 

W celu stwierdzenia, czy zjawisko wypalenia występuje wśród pielęgniarek i czym się objawia, wykorzystano elementy kwestionariusza MBI (Maslach Burnout Inventory).

 

Taka procedura pozwoliła na zweryfikowanie ewentualnego zasięgu zjawiska wypalenia zawodowego oraz czynników najbardziej sprzyjających jego wystąpieniu.

 

Respondentki dyplom pielęgniarski zdobyły w różnych typach szkół. Większość ukończyła liceum medyczne, najmniejszą grupę stanowiły pielęgniarki po studiach wyższych.

 

Ponad połowa badanych deklarowała, że decyzję o wykonywaniu zawodu pielęgniarki podjęła ze świadomością czekających ją trudów i odpowiedzialności. Pozostałe osoby dokonały wyboru z przypadku lub braku innych możliwości.

 

Ankietowane pielęgniarki w większości miały długi staż pracy w zawodzie (średnio 18 lat). Największą grupę stanowili pracownicy z 11-20-letnim stażem pracy, a najmniejszą z 31-40-letnim. Większość pielęgniarek pracowała w systemie zmianowym.

 

Według badanych przyczyną wypalenia zawodowego jest przede wszystkim niskie wynagrodzenie, a następnie brak szacunku i uznania społecznego dla tego zawodu oraz długotrwałe zmęczenie fizyczne i psychiczne spowodowane nadmiarem obowiązków.

 

Osoby zagrożone wypaleniem zawodowym uskarżały się na poczucie ogólnego fizycznego zmęczenia i wyczerpania psychicznego, bóle głowy, zaburzenia snu, wzmożone napięcie nerwowe, zaburzenia ze strony układu pokarmowego, izolowanie się od innych lub nadpobudliwość, poczucie beznadziejności i bezsilności, zmienność nastroju prowadzącą często do depresji, lęk o pracę, rozczarowanie zawodem i ludźmi.

 

Respondentki podkreślały, że praca z ludźmi wyczerpuje, a zawód pielęgniarki wymaga dużego obciążenia fizycznego i psychicznego oraz dużej odpowiedzialności, nieadekwatnych do wynagrodzenia i prestiżu zawodowego.

 

W grupie pielęgniarek z objawami wypalenia zawodowego dominowało wyczerpanie emocjonalne i poczucie braku osiągnięć osobistych. Natomiast depersonalizacja miała małe nasilenie.

 

Świadczy to o tym, że nie występuje przedmiotowe traktowanie pacjenta mimo trudnych warunków pracy, emocjonalnie wyczerpującego kontaktu z ludźmi i poczucia niedoceniania przez pracodawców i społeczeństwo.

 

Niedostateczna gratyfikacja finansowa, brak uznania i docenienia ze strony przełożonych powoduje, mimo dużego poczucia kompetencji, nasilenie się objawów wypalenia zawodowego.

 

Z tych też powodów u badanych pielęgniarek dominowało poczucie niedowartościowania, niska samoocena i traktowanie zawodu jako służby – tym również usprawiedliwiały one niski prestiż swojego zawodu.  

 

Konsekwencje pedagogiczne

Proces kształcenia odgrywa ważną rolę w świadomym wyborze zawodu, ma on bowiem wpływ na właściwe postrzeganie zawodu i kształcenie pożądanych zawodowych kompetencji. Świadomy wybór zawodu wiąże się często z wiekiem osoby podejmującej decyzję o kształceniu.

 

Natomiast dojrzały wybór to świadomość wszelkich uciążliwości zawodu, a tym samym możliwości zawodowego realizowania się.

 

Wydaje się, że znajomość nieodłącznych i często niemożliwych do wyeliminowania przykrych stron zawodu pozwala na dobre funkcjonowania w nim, odnoszenie sukcesów zawodowych oraz osiągnięcie poczucia spełnienia i satysfakcji.

 

Rezygnacja z zawodu. Osoby pragnące realizować się w danej profesji powinny mieć więc możliwość poznania wszystkich uwarunkowań pracy na wstępie swojej edukacji zawodowej.

 

Odnosi się to również do procesu kształcenia pielęgniarek. Wyniki badań ankietowych wykazały, że wśród pielęgniarek wypalonych zawodowo większość odczuwa satysfakcję zawodową i jednocześnie wskazuje na potrzebę kształcenia ustawicznego.

 

Jednak kształcenie to podejmuje dużo mniejsza grupa wypalonych. Wśród osób, które ukończyły liceum medyczne, prawie połowa określiła się jako wypalona; 1/3 z nich podejmuje kształcenie pozazawodowe oraz deklaruje chęć rezygnacji z zawodu.

 

Natomiast w grupie, która ukończyła studium medyczne, wypalenie zawodowe, kształcenie pozazawodowe i rezygnacja z zawodu są zjawiskami o wiele mniejszym nasileniu.

 

Ciekawe, że osoby po wyższych studiach pielęgniarskich nie zadeklarowały chęci rezygnacji z zawodu, mimo że sporadycznie podejmowały kształcenie pozazawodowe.

 

Badania wykazały również, że na ogół pielęgniarki podejmujące kształcenia pozazawodowe jednocześnie biorą pod uwagę możliwość rezygnacji z zawodu. Ogólnie wśród pielęgniarek istnieje duże zapotrzebowanie edukacyjne w zakresie pielęgniarstwa i medycyny.

 

Znacząca grupa pielęgniarek odczuwa potrzebę dokształcania zawodowego i realizuje ją.

 

Najintensywniejsze dokształcanie zawodowe oraz podnoszenie zawodowych umiejętności występuje w grupie zawodowej ze stażem pracy 11-20 lat. Jest to jednocześnie najliczniej reprezentowana grupa wśród badanych pielęgniarek.

 

Ma ona wysoki poziom satysfakcji z wykonywanego zawodu, ale jednocześnie dosyć często podejmuje kształcenie na poziomie wyższym na różnych kierunkach i wydziałach oprócz pielęgniarskiego.

 

Najczęściej właśnie te osoby deklarowały chęć rezygnacji z zawodu. Wypalenie zawodowe osiąga wysoki poziom wśród pielęgniarek pracujących w oddziałach szpitalnych.

 

Mimo dość intensywnego dokształcania zawodowego dosyć liczna grupa zadeklarowała chęć zmiany zawodu. Z tego wniosek, że nie tylko warunki, ale i system pracy mają wpływ na decyzję o ewentualnej zmianie zawodu.

 

Skutki zmiany systemu kształcenia. Jak wynika z zebranych informacji, zmiana systemu kształcenia, czyli wprowadzenie kształcenia pomaturalnego w miejsce średniego, ma pozytywny skutek, ponieważ przesuwa moment decydowania o wyborze zawodu.

 

Tym samym uciążliwość zawodu staje się bardziej realna, a wybór właśnie tej profesji na pewno świadomy.

 

Osoby, które ukończyły studium lub studia wyższe, czyli decyzję o zawodzie podjęły będąc dorosłymi, są mniej podatne na wypalenie i lepiej sobie radzą ze stresem i problemami zawodowymi.

 

Nadal jednak system kształcenia pielęgniarek nie wyposaża ich we właściwe umiejętności społeczne, przydatne w rozwiązywaniu problemów interpersonalnych, które mogą hamować wypalenie.

 

W programach kształcenia pielęgniarek, również podyplomowego, wskazane byłoby realizowanie zajęć uczących radzenia sobie w sytuacjach nietypowych, w kontaktach międzyludzkich i działaniach innych niż instrumentalno-techniczne.

 

Kryzys na rynku pracy. Ponieważ motywacją kształcenia pozazawodowego jest najczęściej chęć zmiany zawodu, należałoby zastanowić się, co zrobić, by te tendencje zminimalizować, a przygotowane i wykształcone kadry medyczne motywować do dalszego dokształcania i doskonalenia zawodowego.

 

Narastająca chęć rezygnacji z zawodu i podejmowane w tym kierunku działania pielęgniarek oraz coraz mniejszy nabór do szkół medycznych mogą spowodować kryzys tej profesji na rynku pracy.

 

Młode pokolenie ogólnie nie jest zainteresowane podejmowaniem nauki w tym zawodzie, a jeśli to czyni, to bardzo często z myślą o opuszczeniu kraju i pracy za granicą.

 

Największą przeszkodą w naborze do szkól pielęgniarskich jest brak perspektyw finansowych, niski prestiż społeczny zawodu i bardzo wysokie wymagania edukacyjne.

 

To wszystko w przyszłości może uniemożliwić zaspokajanie potrzeb zdrowotnych ludności, a szczególnie ludzi starszych.  

 

Konsekwencje społeczne

Pielęgniarki wypalone zawodowo wśród negatywnych odczuć związanych z wykonywaną pracą najczęściej wymieniały zmęczenie, przepracowanie, wyczerpanie psychiczne i fizyczne, zniechęcenie i poczucie odrzucenia.

 

Mimo tylu negatywnych odczuć, większość uważa się za kompetentną w swoim zawodzie.

 

Połowa pielęgniarek zdiagnozowanych jako wypalone stwierdziła, że jest mniej współczująca dla podopiecznych, ale nie obojętna wobec sytuacji i warunków, w jakich znalazł się pacjent.

 

Najbardziej narażona na wypalenie jest grupa ze stażem zawodowym od 10 do 20 lat, jednak objawy wypalenia występują już u pracowników ze stażem 5-letnim.

 

Pielęgniarki pracujące w zawodzie ok. 10-20 lat, to najczęściej osoby będące u szczytu osiągnięć zawodowych, mające duże doświadczenie i umiejętności praktyczne oraz często przygotowanie specjalistyczne.

 

Grupa ta, jak wynika z badań, ma duże zapotrzebowanie edukacyjne nie zawsze jednak ściśle związane z medycyną.

 

Zjawisko wypalenia również występuje u pracowników z długoletnim stażem (25-30 lat). Pielęgniarki te niejednokrotnie same określiły się w badaniu jako „zmęczone zawodem”.

 

Wypalenie zawodowe często wiąże się u nich z wieloletnią pracą na jednym oddziale, pracą zmianową z dyżurami nocnymi i niejednokrotnie brakiem odpoczynku po dyżurze nocnym.

 

Błędne koło zaburzonych relacji. Badania wykazały, że stres zawodowy w ponad 80% przyczynia się do przenoszenia problemów z pracy do domu.

 

Mimo deklarowanej ze strony najbliższych pomocy, tylko połowa badanych naprawdę ją otrzymuje. Oznacza to, że większość pielęgniarek samotnie boryka się z trudnościami i problemami zawodowymi, które w odległych skutkach powodują wyczerpanie psychiczne.

 

Zaburzone relacje w środowisku rodzinnym na skutek stresowych sytuacji w pracy przejawiają się nerwowością, rozdrażnieniem, niechęcią do rozmowy z bliskimi, brakiem cierpliwości do dzieci i pragnieniem izolacji.

 

Dominującym objawem jest jednak rozdrażnienie, które z kolei może przyczyniać się do narastania kolejnych konfliktów.

 

Sytuacja przypomina błędne koło, ponieważ spirala wszystkich zależności powoduje pogłębianie się spustoszeń, jakie powoduje wypalenie w codziennym funkcjonowaniu pielęgniarki.

 

Jednocześnie z badań wynika, że szkoły i uczelnie nie przygotowują absolwentów do świadomego radzenia sobie w sytuacjach stresowych, szukania wsparcia i korzystania z pomocy innych osób.

 

Również większość pielęgniarek dotkniętych wypaleniem zawodowym nie widzi potrzeby lub nie chce z różnych powodów utrzymywać bliższych kontaktów towarzyskich.

 

Dowodem jest wynik badania ankietowego, który wykazał, że tylko 30% badanych pielęgniarek utrzymuje w miarę aktywne życie towarzyskie i kulturalne.

 

Respondentki zauważyły również związek między niepowodzeniami w pracy a sposobem wykonywania przez nie obowiązków zawodowych. Wpływ ten w większości przypadków jest oceniany jako negatywny i przyczyniający się do wypalenia.

 

Nieprawidłowe relacje międzyludzkie. Konsekwencją społeczną wypalenia zawodowego jest bez wątpienia negatywna samoocena pracownika.

 

Staje się on mniej współczujący, ma poczucie niedoceniania swojej pracy, uskarża się na niewłaściwe relacje ze współpracownikami, na brak czasu dla podopiecznych.

 

Wszystkie te czynniki prowadzą z kolei do zaburzonej komunikacji interpersonalnej i niewłaściwych relacji społecznych między pielęgniarkami, lekarzami i pacjentami.

 

Nieprawidłowe relacje społeczne i wszelkie inne nieporozumienia przyczyniają się do zaniżenia poziomu usług medycznych i spadku wydajności pracy.

 

Koszty wypalenia zawodowego pielęgniarek ponoszą więc nie tylko one same, ale i zakład pracy i, co gorsza, również pacjenci.

 

Stąd wniosek, że właściwe relacje międzyludzkie w miejscu pracy są podstawą prawidłowego funkcjonowania wszystkich pracowników jako zespołu leczniczo-terapeutycznego.

 

Właściwa organizacja pracy takiego zespołu nie przyczynia się do przenoszenia problemów zawodowych na płaszczyznę życia rodzinnego.

 

Dzięki dobrej atmosferze w pracy nie zostaje zaburzony proces zadań i obowiązków zawodowych.

 

Zachowana jest czytelność wzajemnych oczekiwań i umiejętność podejmowania dialogu w sytuacjach trudnych, a także możliwość uzyskania pomocy i wsparcia w miejscu pracy, a nie szukania jej wśród najbliższych, czyli u członków rodziny.

 

Piśmiennictwo u autorki.    

Autor: Anida Leszczyńska
Data dodania: 2008-04-23 11:58:30
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.