szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 2011-01-10

W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Opieka pielęgniarska. Potrzeby i oczekiwania osób starszych na OIOM

Zjawisko starzenia się pasjonowało ludzi od zarania dziejów. Wielkie cywilizacje świata starożytnego, grecka w Europie, a chińska w Azji, wysoko ceniły ludzi starych, uważając ich za źródło wiedzy i doświadczenia. Ponieważ trudne warunki dawały małe szanse dożycia późnego wieku, ludzi starych nazywano wybrańcami bogów, a fakt dożycia starości traktowano jako wyróżnienie przez los.   Dziś starość nie jest czymś wyjątkowym i większość ludzi dożywa wieku emerytalnego. Do wydłużenia życia przyczynił się trwający od ok. 200 lat postęp medycyny oraz ogólna poprawa warunków życiowych. Spełniło się marzenie ludzi o długowieczności, a celem stało się już nie dalsze przedłużanie życia, lecz walka o jego dobrą jakość w myśl hasła „nie dodawać lat do życia, lecz życia do lat”. Procesami starzenia się ludzie interesują się od starożytności, ale około 100 lat temu zaczęto badać je naukowo. Na przełomie XIX i XX stulecia rozwinęła się nauka nazwana przez I. Miecznikowa gerontologią oraz zapoczątkowana przez I. Nashera geriatria. Gerontologia zajmuje się badaniem biologicznych przyczyn i skutków starzenia się; bada procesy fizykochemiczne i psychiczne stanowiące podłoże zmian starczych. Geriatria jest działem gerontologii, zajmującym się profilaktyką, diagnostyką i leczeniem chorób wieku podeszłego i starczego.   Starość nie jest chorobą Starzenie się jest procesem fizjologicznym, którego nie można uniknąć, ale można opóźnić przez eliminowanie przyspieszających je czynników. Rozróżnia się wiek kalendarzowy, metrykalny, biologiczny (zmiany biologiczne w organizmie) i psychiczny (zmiany psychiczne), które się nie pokrywają. Najczęściej posługujemy się skalą kalendarzową, w której interesujące nas okresy liczą się od 60. roku życia: starość wczesna do 75. r. ż., starość późniejsza do 89. r. ż. i wiek sędziwy powyżej 90. Wzrost odsetka osób w wieku powyżej 60 lat występuje na całym świecie. Główne przyczyny to dobrze rozwinięta opieka prenatalna, okołoporodowa i poporodowa nad matką i dzieckiem, osiągnięcia nauk medycznych (szczepienia ochronne, zastosowanie antybiotyków, zapobieganie i zwalczanie chorób zakaźnych). Wpływ ma również dobra organizacja życia zbiorowego, przejmowanie opieki nad ludźmi starszymi przez państwo lub samorządy lokalne, szczególnie w państwach wysoko rozwiniętych, oraz rozbudowa i przestrzeganie zasad moralnych i prawnych. W średniowieczu przeciętna długość życia wynosiła dwadzieścia kilka lat, w pierwszej połowie XIX w. na skutek postępu medycyny i poprawy warunków sanitarnych wydłużyła się do powyżej 30 lat, a w końcu XIX w. wzrosła do ok. 40 lat. Obecnie w krajach naszej cywilizacji wynosi 70-72 lata (mężczyźni 68-69 lat, kobiety 74-76 lat). Kobiety żyją dłużej niż mężczyźni o 6-7 lat. Procesy starzenia się doprowadzają do zmian w sferze biologicznej, psychicznej i społecznej. Zmiany biologiczne mają charakter inwolucyjny i dotyczą zarówno struktury (na poziomie DNA, białek, komórek, tkanek, narządów i całego organizmu), jak i zaburzeń czynnościowych, mających wpływ na zdolność do autoodnowy, zdolności adaptacyjne układów i ich reaktywność, szlaki metaboliczne. W wyniku starzenia słabnie biologiczne oddziaływanie przekaźników nerwowych, neurohormonów peptydowych, hormonów białkowych oraz leków. Upośledzenie procesów adaptacyjnych może prowadzić do zaburzeń homeostazy, niewydolności narządowej oraz wystąpienia geriatrycznego zespołu jatrogennego. W wyglądzie człowieka w podeszłym wieku typowe jest pochylenie i skurczenie sylwetki, ponieważ zanika tkanka tłuszczowa i zmniejsza się masa ciała. Elementy sprężyste mięśni częściowo zastępuje tkanka łączna pozbawiona zdolności kurczenia się – stąd trudności w podnoszeniu się z przysiadu i klęczek, z fotela czy krzesła. Skóra traci elastyczność, staje się sucha, cienka i podatna na urazy. Włosy siwieją lub wypadają, twarz jest pomarszczona i często pokryta brunatnymi plamami. Na nogach pojawiają się żylaki, którym towarzyszy zanik, przebarwienia i zastoinowe zapalenie skóry. Gruczoły łojowe i potowe ulegają zanikowi, co pogarsza warunki termoregulacji. Najbardziej typową zmianą w narządach zmysłu jest dalekowzroczność spowodowana utratą elastyczności soczewki. Rogówka i soczewka mętnieje, zmniejszając zdolność wzroku do przystosowania się do ciemności. Osłabienie słuchu wynika z pogorszenia się funkcji nerwu słuchowego albo ze zmniejszenia się elastyczności błony bębenkowej. Powoduje to nie tylko zaburzenia orientacji przestrzennej, ale utrudnia komunikowanie z otoczeniem. Zmysły dotyku, smaku, powonienia stopniowo tracą swoją zdolność rozdzielczą. Stosunkowo najlepiej służy zmysł dotyku i czasem pozostaje on jedynym środkiem komunikowania z otoczeniem. Psychologiczne skutki starzenia dotyczą osobowości i intelektu. U osób w podeszłym wieku następują zmiany w sprawności umysłowej: osłabienie zdolności przyswajania nowych informacji, niepodzielność uwagi, zawężenie zainteresowań, zwolnienie czasu reakcji, stępienie krytycyzmu, obniżenie zdolności do sterowania uczuciami. W sferze społecznej starzeniu się towarzyszy izolacja, samotność, pogorszenie sytuacji materialnej, niezrozumienie ze strony osób młodszych oraz często współistniejące stany depresyjne. Starość, choć naturalna – zaskakuje: w społeczeństwie nie prowadzi się profilaktyki geriatrycznej czy przygotowania do starości, nie są organizowane odpowiednie dla osób starzejących się formy aktywacji i wypoczynku.   Wielochorobowość Procesy starzenia doprowadzają do zmian w układzie sercowo-naczyniowym, krwiotwórczym, oddechowym, pokarmowym, moczowym, rozrodczym, kostno-mięśniowym, nerwowym, dokrewnym, odpornościowym oraz w narządach zmysłów. Pojawiają się również zmiany w skórze, włosach i paznokciach. Częste jest zjawisko wielochorobowości. Jeden z głównych problemów zdrowotnych społeczeństwa stanowią choroby układu krążenia. Dotykają 75% społeczeństwa po 65. r. ż. i stanowią główną przyczynę zgonów (ponad 50%). Nadciśnienie tętnicze występuje u około 60% osób po 60. Choroba niedokrwienna nasila się pomiędzy 55. a 65. r.ż., aż 55% osób zapadających na zawał mięśnia sercowego ma powyżej 65 lat (80% zgonów spowodowanych tą chorobą to pacjenci z tej grupy wiekowej). Także zastoinowa przewlekła niewydolność serca jest charakterystyczna dla populacji w podeszłym wieku. Nasilają się trudności w zakresie układu ruchu. Przyczyniają się do tego: osteoporoza, choroba zwyrodnieniowa i reumatoidalne zapalenie stawów oraz upadki i zaniedbania sferze ruchowej aktywizacji seniorów. Upadki w starszym wieku występują bardzo często (u 33% pacjentów ambulatoryjnych, 20% hospitalizowanych, 45% rezydentów domów opieki); w przypadku 10-15% w ich wyniku dochodzi do poważnych urazów stanowiących zagrożenie życia, najczęstszym powikłaniem jest złamanie (50%). Następstwem procesów zanikowo-zwyrodnieniowych przewodu pokarmowego mogą być odrębności strukturalno-czynnościowe charakterystyczne dla wieku podeszłego, jak przepuklina rozworu przełykowego (u 70% osób powyżej 70. r. ż.), uchyłkowatość (u większości osób powyżej 65. r. ż.) i polipowatość (stan przedrakowy), obniżenie czy wydłużenie jelita grubego, zaparcia stolca, krew w z powodu dysplazji naczyniowej. U 12-22% osób w podeszłym wieku występują zaburzenia w sferze psychiki, najczęściej otępienie, depresja i zespoły majaczeniowe. Otępienie występuje u 5-10% populacji powyżej 65. r. ż. i u 20-25% ludzi po 75. r. ż., którzy z tego powodu wymagają stałej opieki. Występowanie objawów depresyjnych po 65. r. ż. szacowane jest na 15%. Od 10 do 30%. ludzi w podeszłym wieku choruje na cukrzycę typu 2; ocenia się, że w Polsce liczba chorych w ostatnim dziesięcioleciu podwoiła się i wynosi 1,5 mln. Niedoczynność tarczycy występuje u 2-5% seniorów i tu również zapadalność wzrasta. Występowanie nadczynności tarczycy nie zmienia się z wiekiem, natomiast wzrasta częstość nadczynności z wolem guzkowym. Zapalenie płuc jest najczęściej występującą chorobą zakaźną u dzieci i osób starszych, często będąc przyczyną zgonu. Zakażenia układu moczowego są to najczęściej zakażenia szpitalne, zachorowalność nasila się z wiekiem, występuje u 20% u kobiet powyżej 65. r. ż. oraz u 25-50% pacjentów obu płci przebywających w zakładach opiekuńczych. Niedożywienie w populacji ludzi starych jest zjawiskiem częstym: dotyczy 3-12% osób leczonych ambulatoryjnie, u 17-65% przebywających w szpitalach, 26-59% pensjonariuszy domów opieki; 16% ludzi żyjących we własnym domu spożywa mniej niż 1000 kalorii dziennie. 30% osób trafiających do szpitala wykazuje niedożywienie, które z powodu choroby i postępowania diagnostycznego pogłębia się. 20% osób po 65. r. ż. ma nadwagę; jest to groźne, gdyż ogranicza sprawność fizyczną, zwiększa ryzyko rozwoju chorób, do których wiek predysponuje. Nietrzymanie moczu występuje u 30% osób starych w środowisku, u 25-35% hospitalizowanych i u 50-70% pensjonariuszy domów opieki. Dużym problemem są odleżyny. Z badań przeprowadzonych w USA wynika, że większość odleżyn powstaje u pacjentów powyżej 70. r. ż., 10-20% chorych jest przyjmowanych do szpitala z odleżyną, występuje też u 23% obłożnie chorych pielęgnowanych w domach. W wielu krajach europejskich od lat obserwuje się wzrost zapotrzebowania na usługi pielęgniarskie, wyrażanego zwłaszcza przez osoby starsze. Zapotrzebowanie na świadczenia medyczne i opiekuńcze zdecydowanie rośnie po 75. r. ż. Wzrasta wtedy poziom zależności pacjenta od opieki pielęgniarskiej, liczba pacjentów hospitalizowanych, średni czas pobytu, liczba zabiegów operacyjnych i porad ambulatoryjnych. Ważnym czynnikiem charakteryzującym opiekę nad pacjentem w podeszłym wieku jest trudność komunikowania się. W starości pogarsza się wzrok, słuch, pamięć, wolniejszy staje się tok myślenia i spostrzegania. Można usprawnić proces komunikacji, gdy się doceni rolę kontaktu emocjonalnego, ale wymaga to postawy empatycznej. W Polsce ludzie starzy stanowią największą grupę osób hospitalizowanych. Dla człowieka starszego pobyt w szpitalu stanowi ciężkie przeżycie. Poczucie bezradności i niepewności co do dalszych losów może przyczynić się do depresji lub głębokich zaburzeń świadomości. Szczególnie trudną sytuacją jest pobyt w oddziale intensywnej opieki medycznej. Wysoki procent starszych pacjentów nie wraca ze szpitala do swoich domów, lecz trafia do domów opieki.   Sondaż diagnostyczny W Oddziale Intensywnej Opieki Medycznej Kliniki Chorób Wewnętrznych i Geriatrii CM UJ zostały przeprowadzone badania w celu poznania potrzeb i oczekiwań pacjentów dotyczących opieki pielęgniarskiej. Badania trwające 3 miesiące objęły wszystkich pacjentów powyżej 65 lat (133 osoby, w tym 70 kobiet). Średnia wieku wynosiła 75,8 lat, a najstarszy pacjent miał 92 lata. Najwięcej było chorych w wieku 65-70 lat (27%). W czasie, gdy prowadzone były badania, 25 osób z tej grupy zmarło. Główną przyczyną hospitalizacji badanych w OIOM były choroby układu krążenia, takie jak: obrzęk płuc, zawał serca, choroba wieńcowa. Najczęściej współistniały: nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa i cukrzyca. Większość badanych miała po 7 i 8 chorób współistniejących. Na ogół oceniali swoje zdrowie jako złe i przeciętne. Opieka pielęgniarska w badanej grupie była uwarunkowana stanem zdrowia, sprawnością dzienną, sprawnością w złożonych czynnościach życia codziennego i oczekiwaniami pacjentów. Do oceny potrzeb i oczekiwań zastosowano: •metodę szacowania wg skali oceny sprawności dziennej (Katza), skali oceny czynności życia codziennego (Lawtona) i skróconego testu sprawności umysłowej (AMTS), •analizę dokumentów (historia choroby, karta obserwacyjna chorego, książka raportów pielęgniarskich), •sondaż diagnostyczny. Na tej podstawie scharakteryzowano pacjentów następująco. Sprawność umysłowa ponad połowy badanych była prawidłowa, pozostali wykazywali umiarkowane (18%) i ciężkie (24%) upośledzenie. W pełni niezależnych w czynnościach życia codziennego było 4%, częściowo zależnych – 36%, a ponad połowa pacjentów była całkowicie zależna od pomocy pielęgniarskiej. Ok. 20% pacjentów wymagało pomocy przy spożywaniu posiłków, zmianie ułożenia w łóżku, ubieraniu się i rozbieraniu, korzystaniu z toalety. Ponad połowie trzeba było pomagać przy wstawaniu z łóżka i przemieszczaniu się i w czynnościach higienicznych. Ponad 30% starszych pacjentów oczekiwało od pielęgniarki uśmierzenia bólu i cierpienia, umiejętnego i delikatnego wykonywanie zabiegów, poświęcenia czasu na rozmowę. Wielu pacjentów potrzebowało wyjaśniania i klarownego przekazywania informacji, wczucia się w ich sytuację. Dla dużej części było ważne również aktywne słuchanie,a także zapewnienie intymności podczas wykonywania czynności pielęgnacyjnych i poszanowanie godności osobistej. Piśmiennictwo u autorek.     mgr Barbara Miśtal mgr Halina Wąż Klinika Chorób Wewnętrznych i Geriatrii Szpital Uniwersytecki w Krakowie  

Autor: Barbara Miśtal, Halina Wąż
Data dodania: 2008-06-27 11:16:35
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.