szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 10.01.2011

W najnowszym numerze
W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Patologie życia społecznego. Korupcja niejedno ma imię

Niemal codziennie media informują o mniejszej lub większej aferze korupcyjnej, co wywołuje wrażenie wszechobecności korupcji.  

 

Czym jest korupcja?

Podejmowane są liczne próby jej zdefiniowania, ale ich wyniki pozostawiają niedosyt. Zbyt wąskie rozumienie tego pojęcia pomija wiele kategorii korupcji, zbyt szeroka zaś definicja każde nadużycie zalicza do korupcji.

 

Według Fundacji Batorego korupcja „to nadużywanie urzędu publicznego dla korzyści prywatnych (np. firmy, którą się reprezentuje) lub osobistych (swoich lub swoich bliskich) przez: *łapówkarstwo, *wykorzystywanie środków budżetowych i majątku publicznego dla prywatnych lub osobistych korzyści, *płatną protekcję w obsadzaniu stanowisk, *handel wpływami, np. poparcie w wyborach lub finansowanie partii w zamian za zdobycie wpływów.

 

Szwajcarski Instytut Prawa Porównawczego na zlecenie Europejskiej Sieci ds. Oszustw i Korupcji w Ochronie Zdrowia opracował definicje korupcji i oszustwa.

 

Korupcja: „Przypadek biernego przekupstwa w sektorze publicznym zachodzi wówczas, gdy urzędnik publiczny – bezpośrednio lub pośrednio, świadomie lub jeśli w danych okolicznościach powinien mieć tę świadomość – żąda lub otrzymuje jakąkolwiek nieuzasadnioną korzyść dla siebie lub dla strony trzeciej lub jeśli przyjmuje lub akceptuje ofertę wręczenia takiej korzyści w zamian za wykonanie lub powstrzymanie się od wykonania obowiązku służbowego”.

 

Oszustwo: „Oszustwo cywilne polega na wykorzystaniu lub prezentacji nieprawdziwych, nieprawidłowych lub niepełnych oświadczeń i/lub dokumentów lub na nieujawnieniu informacji (z naruszeniem dającego się prawnie wyegzekwować obowiązku ujawnienia), czego rezultatem jest przywłaszczenie lub nieuzasadnione zatrzymanie środków finansowych lub mienia innych osób bądź ich wykorzystanie do celów niezgodnych z przeznaczeniem”.  

 

Nie występuje w polskim prawie

Wyraz „korupcja” wywodzi się od łac. corruptio – zepsucie; oznacza też demoralizację, rozluźnienie zasad moralnych w społeczeństwie. Korupcja jest więc pojęciem moralnym należącym do kręgu semantycznego obejmującego też takie pojęcia, jak oszustwo, kradzież itp., przed którymi przestrzega dekalog.

 

Oprócz moralnego ma też wymiar prawny i jest przedmiotem zainteresowania głównie prawa karnego. Jednak w polskim prawie korupcja jako wyraz-pojęcie nie występuje; odpowiada mu termin łapownictwo.

 

Takich wyrazów bliskoznacznych z pogranicza prawa i moralności jest więcej: przekupstwo, nepotyzm, kumoterstwo, płatna protekcja, sprzeniewierzenie cudzego mienia, malwersacja i in.

 

Korupcja nie jest pojęciem języka prawnego i nie ma jej prawnej definicji. Natomiast w literaturze bywa określana jako podjęcie działania (lub zaniechanie) przez osobę sprawującą funkcję publiczną w zamian za obietnicę korzyści majątkowej lub osobistej, udzielonej przez korumpującego.

 

W korupcji uczestniczy każdy, kto pełniąc funkcję, daje lub przyjmuje korzyść majątkową (np. pieniądze czy kosztowny prezent) lub osobistą (np. awans lub zatrudnienie znajomego). Z całą pewnością korupcja jest patologią społeczną, takie funkcjonowanie instytucji lub zachowanie osób stoi w sprzeczności z systemem akceptowanych wartości.

 

Korupcyjna relacja wymaga od partnerów porozumienia dotyczącego przedmiotu i wartości łapówki, następnie wymiany uzgodnionych korzyści. Odbywa się z naruszeniem normy, dobra (normy prawnej, dobrego imienia, własności publicznej) lub wartości (uczciwości, rzetelności).  

 

Przesłanki naganności moralnej

Trudno sformułować definicję, która obejmowałaby wszystkie rodzaje korupcji. Pewne elementy są jednak stałe: w zachowaniach korupcyjnych występuje „dawca” i „biorca”. Strony decydują się (lub godzą) na transakcję, chociaż jest dla nich oczywiste, że dobro będące przedmiotem korupcji w całości ani w części nie jest własnością dawcy.

 

Osoba korumpowana załatwia osobie korumpującej jakąś sprawę, a ta rewanżuje się świadczeniem, które korumpowanej – zgodnie z obowiązującym prawem czy zwyczajem – nie przysługuje. Dzieje się to kosztem ogółu obywateli, więc wyrządzona jest krzywda i państwu, i społeczeństwu. To jest podstawowa przesłanka naganności moralnej korupcji.

 

O korupcji można mówić wówczas, gdy ktoś nadużywa publicznego stanowiska, np. przechwytując majątek państwowy w nieuczciwej prywatyzacji, defraudując środki publiczne.

 

Przykłady: wykonywanie prywatnej praktyki w pomieszczeniach publicznego zakładu opieki zdrowotnej z wykorzystaniem aparatury i materiałów będących własnością publiczną; wyjazd na urlop służbowym samochodem.

 

Szerokie rozumienie korupcji obejmuje także kupczenie wpływami czy też bez zajmowania stanowiska publicznego wywieranie wpływu na pewne procesy, na przykład poprzez wydawanie nieobiektywnych opinii i ekspertyz.

 

Korupcja to także nadużywanie i wykorzystywanie powierzonej funkcji do uzyskania korzyści osobistych, prywatnych – wówczas gdy funkcja została ustanowiona do prowadzenia spraw innych osób czy grup społecznych.

 

Prosty przykład: menedżer wybiera tego dostawcę, który swoją ofertę poprze odpowiednim prezentem lub „prowizją” od wartości oferty. Klasyczną formą korupcji jest przekupstwo. Jest to nielegalna relacja między dwiema stronami: bierną, przyjmującą korzyść, i czynną, wręczającą korzyść. Polski kodeks karny przewiduje karanie obu stron.

 

Najczęściej przekupstwo to łapownictwo, ale do korupcji może dochodzić w trakcie różnych działań i relacji społecznych, różne też dobra mogą służyć przekupywaniu.   Krótki przewodnik po rodzajach korupcji Korupcja polityczna. Ten rodzaj korupcji to jeden z najgroźniejszych jej przejawów.

 

Jest to akt przekupstwa wykorzystujący fakt pozostawania kogoś przy władzy (państwowej czy samorządowej). Często polega na oferowaniu stanowisk i korzyści w sektorze publicznym i gospodarki.

 

Politykom proponuje się miejsca w radach nadzorczych, pobieranie wynagrodzeń (diet i innych apanaży) bez świadczenia pracy, tylko z tytułu pozostawania w określonym układzie władzy. Ich przychylność kupuje się nagrodami, stypendiami naukowymi, sponsoringiem.

 

Gdy ma miejsce nieformalne wynagradzanie polityków za wykorzystanie ich wpływów lub poparcie w konkretnych sytuacjach, jest to z pewnością korupcja polityczna.

 

Jej źródłem, obok niesprawnych struktur politycznych, jest nieuczciwość klasy politycznej; traktują oni instytucje publiczne jako narzędzia umożliwiające realizację partyjnych interesów i osiąganie prywatnych korzyści.

 

Co gorsza, może dojść nawet do tego, że korupcja przestaje być nielegalna... Działacze polityczni, mając władzę ustawodawczą, mogą zalegalizować pewne formy dominacji interesu partyjnego bądź prywatnego nad interesem publicznym. Na polskiej scenie politycznej tej pokusie ulega wielu.

 

Pobieranie wysokich diet i odpraw, odbywające się w majestacie prawa, przejmowanie majątku publicznego wpływa szczególnie demoralizująco na społeczeństwo. Niesprawiedliwość nie tylko się dzieje, ale jest prawnie sankcjonowana i to jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ podważa zaufanie do samej instytucji prawa.

 

Korupcja wyborcza ma miejsce wówczas, gdy dochodzi do przekupstwa i sprzedajności w celu wpłynięcia na wynik głosowania w wyborach do władz. Korupcja samorządowa to oferowanie stanowisk i korzyści w zamian za poparcie.

 

To bardzo rozpowszechniony rodzaj korupcji, ponieważ większość spraw związanych z realizacją inwestycji i obsługą mieszkańców jest prowadzona na szczeblu lokalnym. Korupcja administracyjna jest związana ze świadczeniem usług w dziedzinie oświaty, służby zdrowia, opieki społecznej i innych działach administracji publicznej.

 

Podejmowanie decyzji administracyjnych, przyznanie kredytu, legalizacja pojazdów, wydawanie uprawnień np. rentowych, zdawanie egzaminów państwowych to sytuacje, w których często dochodzi do prób korupcji. Zapisywanie pacjentów na zabiegi medyczne z pominięciem istniejącej kolejki jest jednym z pospolitszych aktów korupcji.

 

Korupcja gospodarcza to akty przekupstwa i sprzedajności w życiu gospodarczym państwa. Sektor gospodarki jest w szczególny sposób uzależniony od decyzji instytucji państwowych i społecznych, co sprzyja korupcji.

 

Korupcyjne działanie ma na celu zjednanie sobie urzędnika w celu pomnożenia zysków z działalności gospodarczej. To przestępstwo często odbywa się pod pozorem legalnych operacji gospodarczych, finansowych i handlowych. Korupcja koncesyjna jest stwarzaniem sztucznych przeszkód w celu wymuszenia korzyści.

 

Najczęściej występuje przy wydawaniu decyzji administracyjnych, pozwoleń, licencji czy koncesji. Piętrzenie trudności i barier ma przekonać interesanta, że bez specjalnej „pomocy” urzędnika nie jest możliwe załatwienie sprawy.

 

Korupcja informacyjna polega na sprzedaży ważnych informacji będących w posiadaniu władz publicznych, do których dostęp umożliwia osiągnięcie specjalnych zysków. Handel informacjami będącymi w posiadaniu np. spółek giełdowych, władz giełdy, maklerów, zarządów spółek itp. i ich niejawne wykorzystanie może narazić pozostałych akcjonariuszy na poważne straty.

 

Korupcja w zakresie zamówień publicznych polega na oferowaniu urzędnikom korzyści w zamian za uzyskanie zlecenia lub zamówienia; może dotyczyć różnych etapów procesu realizacji zamówienia publicznego. W kontaktach między firmami prywatnymi istnieje też korupcja w zakresie zamówień prywatnych.

 

Przykład takiej nieuczciwości: służby zaopatrzenia uzależniają zakup towaru od uzyskania od dostawcy osobistych korzyści. Odnotowano również korupcję legislacyjną. Jest to wpływanie na kształt ustawodawstwa w zamian za korzyści dla parlamentarzystów („kupowanie” ustaw).

 

Zjawisko to jest ściśle powiązane z lobbingiem, ale wykracza poza dozwolony lobbing. Tu w zamian za poparcie konkretnych rozwiązań oferuje się nie tylko poparcie wyborcze, lecz również określoną zapłatę (np. finansową, w naturze, specjalne usługi itp.). Jeszcze innym obszarem podatnym na korupcję jest działalność marketingowa.

 

W ramach promocji czy reklamy bywają oferowane dobra lub usługi po to, żeby pozyskać przychylność osoby mającej wpływ na decyzje. Nie ma to nic wspólnego z uczciwym marketingiem. Relacje korupcyjne mają swoje źródło nie tylko w niedoskonałości prawa i nieuczciwości ludzi, ale również w społecznie akceptowanych normach.

 

Gościnność, wdzięczność, wzajemność, koleżeńska i rodzinna solidarność są przecież pożądanymi cechami ludzkich zachowań. Bezkrytyczne przenoszenie ich na grunt zawodowy może mieć negatywne konsekwencje. W formie skrajnej nazywa się to nepotyzmem i kumoterstwem.

 

Nie chodzi o to, żeby nie pomagać bliskim, przyjaciołom i rodzinie, ale nie wolno tego czynić kosztem dobra publicznego, na przykład obdarowując ich stanowiskami, przydziałami, koncesjami czy też informacjami, z których mogliby zrobić nieuzasadniony użytek.

 

Wdzięczność za otrzymane od kogoś prywatnie dobro okazujemy wyłącznie na własny, a nie na publiczny rachunek. Trudność z korupcją polega na tym, że jest duża sfera zjawisk granicznych. Trudno traktować jako korupcję wręczenie kwiatów czy bombonierki lub zaproszenie do restauracji osoby, która nam w czymś pomogła.

 

Jednak takie „gesty wdzięczności” muszą mieć miarę, muszą być symboliczne. Tymczasem obserwujemy zatarcie granic np. pomiędzy gościnnością a zabieganiem o czyjeś względy, gestem wdzięczności a przekupstwem. Potrzeba lat i dobrych wzorców, aby przywrócić właściwe proporcje.  

 

Polska i świat

Systematyczną ocenę natężenia korupcji w różnych krajach prowadzi Transparency International oraz Uniwersytet w Getyndze. Polska na początku lat 90. znajdowała się na 22 pozycji, a w 1997 r. spadła na 70 miejsce (wśród 158 sklasyfikowanych krajów świata).

 

Pierwszą dziesiątkę krajów wolnych od korupcji tworzą: Islandia, Finlandia, Nowa Zelandia, Dania, Singapur, Szwecja, Szwajcaria, Norwegia, Australia, Austria. Z krajów afrykańskich przed Polską jest Botswana (32 miejsce), Tunezja (43), Republika Płd. Afryki (46), Namibia (47), Ghana (65).

 

Ostatnie miejsca na liście, jako kraje najbardziej skorumpowane, zajmują Czad i Bangladesz. W ciągu ostatnich lat zagrożenie korupcją w Polsce jeszcze wzrosło. W latach 1998-2001 wszczęto 4996 postępowań o korupcję i stwierdzono 6581 przestępstw.

 

W ochronie zdrowia to jeden z większych problemów polskiej rzeczywistości. Z prowadzonych badań wynika, że ta dziedzina życia społecznego znajduje się na drugim miejscu wśród najbardziej skorumpowanych! Rada Ministrów 17 września 2002 r. przyjęła dokument pt.: Program zwalczania korupcji – strategia antykorupcyjna.

 

Za realizację programu w ochronie zdrowia odpowiada minister zdrowia; obecnie trwa drugi etap, obejmujący lata 2005-2009. Ministerstwo Zdrowia w ramach prowadzenia polityki antykorupcyjnej w ochronie zdrowia w listopadzie 2006 r. wydało poradnik dla pacjentów pt. „Korupcja nie wyjdzie nam na zdrowie”.

 

Oto tytuły jego rozdziałów: *Czym jest korupcja, *Korupcja to przestępstwo, *Gdzie można spotkać się z korupcją, *Przykłady popełnienia przestępstwa łapownictwa, *Poznaj swoje prawa, *Jak powinien zachować się pacjent, *Gdzie zgłosić przypadek zaistnienia korupcji, *Gdzie szukać pomocnych informacji.

 

Poradnik jest także publikowany na stronach internetowych Ministerstwa Zdrowia.    

Autor: Maria Cichońska-Marczak
Data dodania: 2008-05-26 13:41:02
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.