szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 2011-01-10

W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Pielęgnowanie osób starszych. Choroby zapalne oskrzeli i płuc

Starzenie się jest naturalnym, nieuniknionym procesem, którego nie można w żaden sposób cofnąć ani odwrócić. U każdego człowieka przebiega on w inny sposób: indywidualne jest zarówno jego tempo, jak i nasilenie.   Skutkiem starzenia się jest spadek wydolności fizycznej i umysłowej oraz pogorszenie funkcjonowania poszczególnych układów, w tym układu oddechowego. U osób w podeszłym wieku stwierdza się choroby układów: krążenia, ruchu, oddechowego oraz pokarmowego. Charakterystyczna jest wielonarządowość zmian polegająca na współistnieniu wielu procesów patologicznych. Choroby układu oddechowego coraz częściej dotyczą osób w podeszłym wieku. Według raportu WHO są najczęstszą przyczyną zgonów ludzi starszych. Również choroby zapalne układu oddechowego stanowią istotny problem u osób starszych. Czynniki, które predysponują do powstania zapalenia, to typowe dla tej grupy wiekowej zmniejszenie aktywności mechanizmów obronnych oraz upośledzenie stanu ogólnego z powodu współistniejących chorób przewlekłych. Duży wpływ mają również czynniki środowiskowe, jakim podlegał organizm w ciągu całego życia. Długotrwałe palenie tytoniu, narażenie na czynniki toksyczne w miejscu pracy czy też zanieczyszczenia środowiska są przyczyną szybszego pogorszenia się wydolności układu oddechowego. Wśród zakażeń dróg oddechowych u osób starszych szczególnie często występują zapalenie płuc i zapalenie oskrzeli. [8]   Zapalenie płuc Zapalenie płuc jest stanem zapalnym miąższu płucnego. Jego następstwem może być zmniejszenie powietrzności płuc, występowanie duszności (w zależności od wielkości obszaru płuca objętego procesem zapalnym), przyspieszenie oddechu, niekiedy sinica. Istnieje wiele podziałów zapalenia płuc w zależności od: etiologii (wirusowe, bakteryjne, chlamydiowe, grzybicze, pasożytnicze, niezakaźne), obrazu klinicznego (łagodne, ciężkie, atypowe) oraz mechanizmów patogenetycznych (zachłystowe, wewnątrzszpitalne, pozaszpitalne). U osób starszych zapalenie płuc przebiega w odmienny sposób niż u ludzi młodych. Etiologia choroby zależy głównie od środowiska, w jakim przebywa chory. U osób w podeszłym wieku często występują liczne czynniki ryzyka, zwłaszcza choroby przewlekłe, które sprzyjają rozwojowi zapalenia płuc. Objawy kliniczne mogą być słabo wyrażone. Czynniki ryzyka i etiologia. Stwierdzono, że najczęstszymi przyczynami zapalenia płuc u osób w podeszłym wieku są następujące mikroorganizmy: Streptococcus pneumoniae, bakterie Gram-ujemne, bakterie beztlenowe, Legionella pneumophila i wirusy, zwłaszcza wirus grypy. Spośród różnych klasyfikacji u osób starszych największe znaczenie ma uwzględnienie miejsca, w którym doszło do zakażenia. Podział na zapalenie pozaszpitalne i wewnątrzszpitalne jest istotny, ponieważ sugeruje czynniki przyczynowe, które są inne w każdej z tych sytuacji. Ma to znaczenie przy podejmowaniu decyzji dotyczącej leczenia. Najczęstszą przyczyną pozaszpitalnego zapalenia płuc jest Streptococcus pneumoniae. Objawy i rozpoznanie. Głównymi czynnikami ryzyka wystąpienia zapalenia płuc są: podeszły wiek, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, choroby współistniejące (przewlekła obturacyjna choroba płuc – POChP, choroba nowotworowa, cukrzyca, choroby neurologiczne, przewlekłe choroby wątroby), zabiegi terapeutyczne (okres pooperacyjny, przewlekła tlenoterapia, intubacja dotchawicza, sonda żołądkowa). Do typowych objawów należą: gorączka, kaszel, odkrztuszanie plwociny. W wieku podeszłym choroba może przebiegać podstępnie z niewielkimi objawami. Mylący może być brak gorączki. Osoby w wieku podeszłym mają niższą podstawową temperaturę ciała i reagują na zakażenie niższą gorączką. Kaszel spowodowany zapaleniem płuc często jest mylony z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc lub z zapaleniem oskrzeli. W badaniu przedmiotowym stwierdza się rzężenia i objawy nacieku zapalnego nad zmienioną chorobowo okolicą. Rozpoznanie zapalenia płuc stwierdza się na podstawie badania przedmiotowego oraz zdjęcia rentgenowskiego wykazującego nacieki w miąższu płucnym. Najtrudniejsze jednak jest ustalenie czynnika przyczynowego, od którego zależy wybór leczenia. Leczenie. Do chwili ustalenia czynnika etiologicznego powinna być stosowana terapia szerokozakresowa, uwzględniająca najbardziej prawdopodobne patogeny. Przy wyborze rodzaju i dawki antybiotyku lekarz uwzględnia ewentualną alergię chorego na lek, poprzednią antybiotykoterapię, choroby współistniejące. Głównym sposobem jest leczenie przeciwbakteryjne, wspomagające leczenie dolegliwości ze strony układu oddechowego i innych narządów. Wybór leku przeciwbakteryjnego jest trudny, lecz bardzo ważny, o wiele łatwiejszy, jeżeli przyczyna zapalenia została zidentyfikowana. U osób w wieku podeszłym konieczne jest dokładne monitorowanie leczenia. Należy ostrożnie podawać dożylne płyny, elektrolity i inne leki zwiększające obciążenie osmotyczne, gdyż u osób starszych ograniczone są rezerwy krążeniowe. Niezależnie od antybiotyków stosuje się leki wykrztuśne, wziewne, tlenoterapię i, jeśli jest to uzasadnione, leki nasercowe, nawodnienie dożylne.   Zapalenie oskrzeli Jest to druga bardzo często występująca choroba infekcyjna u osób w wieku podeszłym. Zapalenie dróg oddechowych polega na przekrwieniu i obrzęku błony śluzowej, któremu bardzo często towarzyszy zwiększone wytwarzanie śluzu przez powiększone gruczoły śluzowe oraz nacieczenie ściany oskrzeli komórkami zapalnymi, co powoduje zwężenie oskrzeli, a nawet ich niedrożność – zwykle przejściową. Z punku widzenia klinicznego zapalenie oskrzeli dzieli się na ostre i przewlekłe. Ostre zapalenie oskrzeli. Może być wywołane zarówno przez zakażenie bakteryjne, jak i wirusowe. Jego występowanie wiąże się z osłabieniem odporności organizmu, oziębieniem, często z drażnieniem dróg oddechowych przez dymy i pary. Może przebiegać z objawami astmatycznymi oraz przyjąć postać ostrego zapalenia oskrzelików, które bardzo często występuje u dzieci. Przewlekłe zapalenie oskrzeli. Jest chorobą postępującą, która rozpoczynając się jako łagodne zapalenie dróg oddechowych, poprzez fazę narastającej obturacji prowadzi do skrajnej niewydolności oddechowej. Występuje bardzo często u osób w podeszłym wieku, zwłaszcza u wieloletnich palaczy. Charakterystycznym objawem jest przedłużający się lub utrzymujący przez kilka miesięcy w roku kaszel, połączony zwykle z wykrztuszaniem plwociny. Objawy. Głównymi objawami ostrego zapalenia oskrzeli są: kaszel, skąpe odkrztuszanie, zaostrzenie szmeru pęcherzykowego, świsty, furczenia, czemu towarzyszy złe samopoczucie, podwyższona temperatura ciała oraz dreszcze. U osób starszych ostre zapalenie oskrzeli bardzo często prowadzi do zapalenia płuc, co w znacznym stopniu pogarsza rokowanie. Dlatego też każde zapalenie oskrzeli u osób starszych musi być leczone intensywnie. Podstawowym objawem przewlekłego zapalenia oskrzeli jest kaszel z odkrztuszaniem śluzowo-ropnej plwociny, potem dołącza się duszność wysiłkowa oraz spoczynkowa, czasem kłucia w klatce piersiowej. Choroba może okresowo się wyciszać lub zaostrzać ze stanami gorączkowymi. Odkrztuszanie nie zawsze jest zasadniczym objawem przewlekłego zapalenia oskrzeli. Niekiedy chory nie odkrztusza całkowicie i połyka wydzielinę. Leczenie. Mimo niemożności ustalenia etiologii ostrego zapalenia oskrzeli, traktuje się je jako bakteryjne i podaje antybiotyki oraz leki rozrzedzające wydzielinę oskrzelową, wykrztuśne, hamujące odruch kaszlowy. Warunkiem skutecznego leczenia przewlekłego zapalenia oskrzeli jest zaprzestanie palenia przez chorego oraz usunięcie przyczyny zapalenia. W leczeniu ważne są trzy czynniki: nawodnienie, rozrzedzenie oraz wyeliminowanie wydzieliny z oskrzeli. Należy dążyć do tego, aby chory kaszląc, odkrztuszał łatwo plwocinę. Jeżeli zapalenie przebiega ze świszczącym oddechem, chory powinien przyjmować leki rozkurczowe, co ułatwia wykrztuszanie.   Problemy pielęgnacyjne Osoby w podeszłym wieku, u których często następuje znaczne pogorszenie stanu zdrowia, nie są w stanie same zapewnić sobie właściwej opieki. Dlatego tak ważna jest odpowiednia pomoc oraz pielęgnacja pacjentów starszych, u których występują schorzenia układu oddechowego. Bardzo istotna jest też profilaktyka oraz edukacja pacjentów. Pielęgniarka, opiekując się osobą starszą, powinna rozpoznawać indywidualne potrzeby pacjenta, być osobą cierpliwą, rozumiejącą jego sytuację. Ludzie starsi to bardzo często osoby samotne, które straciły najbliższych, siły czy też zdrowie. Dlatego też bardzo istotnym zadaniem pielęgniarki jest rozmowa, cierpliwe wysłuchanie czy też uśmiech lub dotyk dłoni. Główne problemy, jakie mogą wystąpić u osób starszych z zapaleniem płuc czy oskrzeli, to: -Niepokój, lęk przed hospitalizacją, osamotnieniem oraz pesymistyczne myślenie na temat powrotu do zdrowia. Zadaniem pielęgniarki jest zmniejszenie lęku, niepokoju przez przyjęcie chorego na oddział w sposób miły, grzeczny, zapoznanie z topografią oddziału, prawami pacjenta, zaprowadzenie na salę, przedstawienie pacjentów na sali. Następnie wytłumaczenie w dostępny sposób wszystkich czynności wykonywanych przy chorym. Pielęgniarka informuje o możliwości odwiedzin przez rodzinę, umożliwia rozmowę z psychologiem, stale jest obecna przy chorym, udziela mu wsparcia psychicznego, zapewnienia kontakt niewerbalny przez uśmiech, dotyk dłoni. -Gorączka. Pielęgniarka powinna obniżyć gorączkę, stosując środki obniżające temperaturę: zimne okłady na czoło, okolice pachwinowe, pachowe, karku. Stara się obniżyć temperaturę w pomieszczeniu, stosuje lekkie okrycie. Na zlecenie lekarza podaje leki przeciwgorączkowe, mierzy temperaturę, tętno, oddechy co 2 godz., zapisuje wyniki pomiarów. -Suchość warg i błon śluzowych jamy ustnej spowodowana gorączką. Zadaniem pielęgniarki jest nawilżanie warg i błon śluzowych jamy ustnej przez częstą toaletę jamy ustnej (co 2 godz.), smarowanie warg środkiem nawilżającym, natłuszczającym (wazelina, krem), podawanie chłodnych płynów do picia (soki, woda, herbata). -Unieruchomienie wynikające ze złego stanu fizycznego spowodowanego chorobą. Do obowiązków pielęgniarki będzie należeć pomoc w zaspokajaniu potrzeb, z którymi pacjent nie daje sobie rady z powodu unieruchomienia. Pomoc przy toalecie ciała oraz jamy ustnej dwa razy dziennie, zmiana bielizny osobistej i pościelowej, słanie łóżka. Dostarczenie i pomoc przy spożywaniu posiłków, umożliwienie dogodnej pozycji. Zmiana pozycji ułożeniowej co najmniej co 2 godziny. Oklepywanie pleców, zastosowanie materaca przeciwodleżynowego i udogodnień w łóżku oraz ocena ryzyka odleżyn. -Kaszel z odpluwaniem plwociny. Pielęgniarka pomaga w łagodzeniu objawu oraz ułatwianiu odkrztuszania przez nauczenie pacjenta gimnastyki oddechowej. Stosuje inhalacje i leki wykrztuśne, a następnie oklepywanie i drenaż ułożeniowy. Powinna również pouczyć pacjenta, aby odpluwał odkrztuszoną wydzielinę do wcześniej przygotowanej ligniny. -Duszność wynikająca z zalegania wydzieliny w drogach oddechowych. Główne zadanie to wspomaganie chorego w uzyskaniu poprawy jakości oddychania. Pielęgniarka ocenia charakter i nasilenie duszności, bierze udział w farmakoterapii, zapewnia odpowiedni mikroklimat na sali. Pomaga choremu w przyjęciu pozycji ułatwiającej oddychanie: pozycja półwysoka, siedząca, wysoka z pochyleniem do przodu, wysoka z opuszczonymi nogami, zapewnia bezpieczeństwo: stabilne oparcie, wezgłowie utrzymujące przyjętą pozycję. W razie potrzeby podaje tlen na zlecenie lekarza. -Pocenie się z powodu podwyższonej temperatury. Zadaniem pielęgniarki jest zadbanie o odpowiednią higienę ciała pacjenta i niedopuszczenie do powstania odleżyn przez wykonywanie toalety ciała, dokładne osuszanie, zmianę bielizny osobistej i pościelowej, odpowiednią pielęgnację skóry, natłuszczanie, stosowanie udogodnień przeciwodleżynowych. -Profilaktyka schorzeń zapalnych dróg oddechowych. Profilaktyka u osób w starszym wieku polega na utrzymaniu właściwej wentylacji, ruchomości klatki piersiowej, wzmocnieniu siły wydechu i efektywnego kaszlu. Należy kłaść nacisk na zaprzestanie palenia papierosów. Rolą pielęgniarki będzie więc edukacja pacjentów na temat szkodliwości palenia papierosów, sposobów rzucenia nałogu oraz środków ułatwiających zaprzestanie palenia. Należy przekazać m. in. takie informacje, jak: przed kontaktem z osobami zakażonymi trudno się uchronić, ale można zmniejszać prawdopodobieństwo zakażenia się. Należy unikać przebywania blisko osób kaszlących, często myć ręce, a także nie dotykać spojówek i błon śluzowych nosa oraz ust. Oprócz tego można aktywnie wspierać układ odpornościowy. Ważny jest ruch i odpowiednia dieta. Szczególną uwagę zwraca się na składniki pożywienia, takie jak witamina C, kompleks witamin B, cynk, żelazo, selen. Niestety, żaden z wymienionych sposobów nie daje gwarancji całkowitej ochrony przed chorobą. Jeśli zakażenie się rozwinie, ważne jest unikanie nadmiernego wysiłku, zdrowa i lekkostrawna dieta, jednak bez przejadania się. Pozwala to organizmowi skupić się na walce z wirusem. Piśmiennictwo u autorki.   Karolina Skoczylas studentka pielęgniarstwa

Autor: Karolina Skoczylas
Data dodania: 2008-06-27 11:35:21
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.