szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 2011-01-10

W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Teoria, praktyka i organizacja. Triada współczesnego pielęgniarstwa

Dla pielęgniarstwa teoria i praktyka to równie ważne zagadnienia. Praktyczne pielęgnowanie nie może istnieć bez teoretycznego umocowania, z kolei ustalenia teoretyczne stanowią wartość tylko wówczas, kiedy czyni z nich użytek praktyka.   Współczesne pielęgniarstwo teoretyczne ma dużo do zaoferowania praktyce, a praktyczne pielęgnowanie bazuje na koncepcji teoretycznej. Przedmiotem szczególnego zainteresowania pielęgniarstwa jest związek między działalnością praktyczną i teoretyczna oraz podnoszenie poziomu opieki pielęgniarskiej. Indywidualizacja opieki wymaga jednoczesnego korzystania z założeń procesu pielęgnowania, różnych teorii pielęgniarstwa i Primary Nursing (wyjaśnienie terminu dalej w tekście). Można powiedzieć, że te trzy zmienne decydują o istocie pielęgniarstwa i jakości pielęgnowania. Proces pielęgnowania to struktura, teorie pielęgniarstwa – treść, a Primary Nursing – organizacja. Spaja je filozofia pielęgniarstwa – rodzaj drogowskazu i punkt wyjścia dla działalności zawodowej; Filozofia ma charakter dynamiczny i podlega zmianom uwarunkowanym realiami społecznymi i zmianami w rozumieniu pielęgniarstwa. Dziś pielęgniarka jest nie tylko osobą pielęgnującą chorego; czuje się ona zawodowo odpowiedzialna za zdrowie pojedynczego człowieka i grup ludzi – za zdrowie w sensie bio-psycho-społecznym (b-p-s).   Filozofia pielęgniarstwa Filozofia to ogólna refleksja, system sądów i przekonań o istocie pielęgniarstwa, namysł nad jego celami i metodami stosowanymi w zależności od potrzeb. Odwoływanie się do filozofii odzwierciedla rozumienie pielęgniarstwa w danym kraju czy kulturze, stan wiedzy o podopiecznym, rozumienie pojęcia 'zdrowie' itd. Uważa się, że odwoływanie się do filozofii jest miarą dojrzałości środowiska zawodowego. W Polsce zainteresowanie filozofią pielęgniarstwa przypada na połowę lat 90. Została ona sformułowana w dokumencie „Ramowy program 3-letniej szkoły pielęgniarstwa” (1996). Widoczne są tam wpływy nauk medycznych i humanistycznych, a także założeń Florence Nightingale, Virginii Henderson oraz Dorothy Orem.   Indywidualizacja opieki Uznaje się, że opieka zindywidualizowana jest najwłaściwszą formą zawodowego pielęgnowania; rozumie się ją jako prawo pacjenta i obowiązek pielęgniarki. Bywa różnie definiowana, ale można przyjąć, że jej istotą jest samodzielność w pielęgnowaniu oparta na racjonalnych podstawach teoretycznych, ogólnych zasadach postępowania i zasadach etycznych. W Polsce indywidualizację utożsamia się z procesem pielęgnowania. W nowoczesnym podejściu współbrzmią ze sobą proces pielęgnowania, teorie pielęgniarstwa i Primary Nursing. W światowej literaturze mówi się o charakterystycznej triadzie współczesnego pielęgniarstwa: na określone rozwiązania organizacji pracy pielęgniarskiej (Primary Nursing) „nałożony” jest proces pielęgnowania, a ten z kolei sięga do zasad zawartych w teoriach pielęgniarstwa, racjonalnie wykorzystując je na potrzeby pielęgnowania.   Proces pielęgnowania To w naszym kraju temat od lat omawiany i wprowadzany do praktyki. Odnosi się jednak wrażenie, że w dość dowolny sposób interpretujemy jego istotę. Najwięcej kontrowersji i nieporozumień budzi brak standardu formułowania diagnozy pielęgniarskiej. Wychodzi się od rozpoznania potrzeby, która powinna być zaspokojona przez pielęgniarkę – ale często bez refleksji nad tym, czy ta potrzeba jest faktycznie podstawowym problemem pacjenta czy pielęgniarki, czy chodzi tu tylko o problem stricte zdrowotny, czy stan b-p-s podmiotu opieki. W pielęgniarstwie i w innych dyscyplinach opiekuńczych przedmiotem rozpoznania powinien być stan bio-psycho-społeczny (Butrym 1990). Zostało to dość dawno przyjęte w światowym pielęgniarstwie, o czym świadczą ciągle aktualizowane listy diagnoz NANDA i ICNP (Górajek-Jóźwik 2004).   Teorie pielęgniarstwa W Polsce od wielu lat teorie pielęgniarstwa znalazły się w programach kształcenia i doskonalenia zawodowego, ale nie są szeroko znane. Polskojęzycznych publikacji na ten temat jest niewiele i nie uwzględniają zróżnicowanego poziomu odbiorców. Każda teoria zawiera opis zjawiska (np. najważniejszych cech), wyjaśnianie (spowodowanie, że zjawisko staje się zrozumiałe), przewidywanie (domyślanie się kierunku rozwoju zjawiska), kontrola (sprawdzanie i porównywanie stanu bieżącego z założonym). Podobnie teorie pielęgniarstwa. Powoływanie się na nie pomaga zrozumieć różnicę pomiędzy pielęgnowaniem intuicyjnym (rutynowym) a opartym na podstawach naukowych. W tym sensie stanowią mocną podbudowę dla praktyki, odwoływanie się bowiem do nich umożliwia wpływ na sposób realizowania pielęgnowania, decydowanie o jego charakterze. Refleksja teoretyczna ma dla pielęgniarstwa istotną wartość bez względu na to, czy nazywa się ją teorią pielęgniarstwa, modelem pielęgnowania czy „strukturą pojęciowo-poznawczą”. Kiedy mowa o początkach myśli teoretycznej, odwołujemy się do Florence Nightingale, która jako pierwsza (1860 r.) wyjaśniła i uogólniła istotę pielęgniarstwa oraz jego podstawowe elementy pojęciowe. Nakreśliła kierunek jego rozwoju aż do ukształtowania się jako dyscypliny naukowej. H. Peplau (1952), V. Henderson (1955), F. G. Abdellach (1960), M. M. Lieiniger (1965), D. Orem (1971), J. Watson (1979) to tylko niektóre postaci z długiej listy teoretyków (głównie amerykańskich), z których każda z własnego punktu widzenia opisywała pielęgniarstwo (Torres, 1986). Starały się one usystematyzować istotne dla profesji cele, założenia i fakty, dążąc do oparcia praktyki zawodowej na zweryfikowanej wiedzy.   Primary Nursing Idea „mój pacjent – moja pielęgniarka” zrodziła się w USA na początku lat 70. U jej podstaw leżało rozczarowanie poziomem współpracy, potwierdzone badaniami (Manthey, 1980). Istotą Primary Nursing jest określony sposób organizacji opieki nad pacjentem w szpitalu. Od momentu przyjęcia do wypisania pozostaje on pod opieką stałego zespołu. Tworzą go pielęgniarki dyplomowane, asystentki i studentki pielęgniarstwa. Zespołem kieruje najwyższa rangą pielęgniarka z dużą praktyką – primary nurse. Ona decyduje o zakresie i charakterze pielęgnowania przydzielonego zespołowi pod opiekę pacjenta. Odpowiada za przebieg i wyniki pielęgnowania przed pacjentem i jego bliskimi. Reprezentuje go na forum szpitala, zespołu pielęgnującego i terapeutycznego. W świecie nie jest to niczym niezwykłym, uważa się bowiem, że pielęgniarka jest merytorycznie i praktycznie przygotowana do tego, żeby profesjonalnie pielęgnować (lekarz leczy, pielęgniarka pielęgnuje, rehabilitant rehabilituje itd., a wszyscy razem inwestują w szeroko rozumianą opiekę nad pacjentem i jego rodziną i społecznym otoczeniem). Taka organizacja opieki nad pacjentem dobrze się sprawdza. Każdy pacjent w oddziale wie, kto odpowiada za przebieg jego pielęgnowania (Górajek-Jóźwik 2004). Warto zwrócić uwagę, że Primary Nursing w ogólnych założeniach przypomina organizację pracy lekarzy w polskich szpitalach.   Podsumowanie Pielęgniarstwo spełni swoje opiekuńcze i społeczne funkcje i zadania, gdy zostanie uznane (w teorii i w praktyce) za dziedzinę autonomiczną, niezależną faktycznie, a nie w sferze deklaracji. Dla pielęgniarki różnica pomiędzy leczeniem a pielęgnowaniem, rolą lekarza, innych członków zespołu terapeutycznego i swoją musi być oczywista. Jest oczywiste, że społeczność pielęgniarska musi świadomie i planowo inwestować w swój profesjonalizm, dbać o rozwój zawodu i własny. Da to każdemu przedstawicielowi zawodu mocną świadomość, że jest merytorycznie i praktycznie przygotowany do wzięcia pełnej odpowiedzialności za pielęgnowanie pojedynczych osób i całych grup ludzi. Dodatkowo warto pamiętać, że wiedza pielęgniarska, do której można się odwołać, jest naprawdę bogata.     dr Jolanta Górajek-Jóźwik, mgr Zofia Kiełbik Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu AM w Lublinie   Piśmiennictwo 1.Butrym Z.: Diagnoza pielęgniarska – pojęcie, zakres i struktura. Materiały dla nauczycieli. CMDNŚSzM, Warszawa 1990. 2.Górajek-Jóźwik J.: Diagnoza pielęgniarska – charakterystyka wybranych klasyfikacji: NANDA i ICNP. W: Podstawy pielęgniarstwa. T. I. Wyd. Czelej, Lublin 2004. 3.Górajek-Jóźwik J.: Primare Nursing. W: jw. 4.Manthey M.: The Practice of Primary Nursing. Boston-Melbourne 1980. 5.Ramowy program 3-letniej szkoły pielęgniarstwa. CEM, Warszawa 1996. 6.Torres G.: Theoretical foundation of nursing. Connecticut 1986.

Autor: Jolanta Górajek-Jóźwik, Zofia Kiełbik
Data dodania: 2008-06-27 11:09:07
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.