szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 10.01.2011

W najnowszym numerze
W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Jak uchronić się przed zakłuciem

W procedurach dotyczących zapobiegania wypadkom w pracy zaleca się stosowanie modelu hierarchicznego, szeregującego kolejność wprowadzanych przedsięwzięć, począwszy od najskuteczniejszych do coraz mniej skutecznych. W przypadku zapobiegania zakłuciom ostrym sprzętem medycznym koncepcję tę można przedstawić jako piramidę.

 

Piramida skuteczności
Jej podstawę stanowi najwłaściwsze postępowanie: eliminacja zagrożenia, to znaczy ograniczenie wskazań do iniekcji, jeśli podobny efekt terapeutyczny można uzyskać, podając lek drogą mniej inwazyjną (np. doustnie, doodbytniczo, przez skórę, wziewnie).

 

Poza tym zaleca się racjonalne zlecanie badań dodatkowych wymagających pobrania krwi przez konsolidację zleceń i eliminację zbędnych punkcji naczyń, co przynosi korzyści nie tylko personelowi, ale i pacjentom.

 

Następne piętro jest określone jako substytucja, w tym przypadku zastąpienie sprzętu niebezpiecznego bezpiecznym lub mniej niebezpiecznym. Przykładem są systemy bezigłowe, np. strzykawki wykorzystujące sprężone powietrze lub energię lasera do wstrzykiwania leku podskórnie, bezigłowe porty dostępu do linii infuzyjnej i „tępe” igły do szycia powięzi i mięśni.

 

Także operacje techniką laparoskopową lub stosowanie staplerów zamiast zakładania szwów to przykłady zastąpienia technik niebezpiecznych mniej niebezpiecznymi. Niestety, na obecnym etapie rozwoju technologii medycznych nie można wyeliminować z użycia wszystkich ostrych narzędzi.

 

Kolejnym poziomem jest odizolowanie ostrej części narzędzia od kontaktu z ciałem operatora.

 

Danych popierających tezę, że na wystąpienie zakłucia ma wpływ konstrukcja narzędzia, dostarczyła praca Jegger i jej zespołu opublikowana w 1988 r. w prestiżowym „New England Journal of Medicine”.

 

Po raz pierwszy sformułowano w niej postulaty dotyczące konstrukcji sprzętu, która zapobiegałaby lub zmniejszała ryzyko zakłucia.

 

Z analizy wypadków zakłuć wiadomo, że zranienie może nastąpić w każdej fazie posługiwania się ostrym narzędziem (przed, w trakcie i po użyciu). Idealnym rozwiązaniem jest konstrukcja zapewniająca osłonę ostrza w każdej fazie, co jednak nie zawsze jest możliwe z przyczyn technologicznych.

 

Niemniej osłona zawsze powinna uniemożliwiać zranienie po zakończeniu penetracji tkanek pacjenta.

 

Mechanizmem zabezpieczającym może być osobna część, którą użytkownik zakłada na ostrze po użyciu, lub część dołączona przez producenta, wymagająca aktywowania przez operatora, tj. naciśnięcia, przesunięcia, przekręcenia, zmieniająca sprzęt w zabezpieczony przed zakłuciem.

 

Sprzęt aktywny i pasywny
Uruchomienie cechy bezpieczeństwa odbywa się zazwyczaj już po usunięciu narzędzia z ciała pacjenta. Istnieje więc krótki czas, swoiste „okno zagrożenia” otwarte przed osłonięciem ostrza.

 

Jeśli użytkownik zaniecha aktywowania zabezpieczenia lub zrobi to nieskutecznie, sprzęt, mimo że określany jako bezpieczny, nadal stanowi zagrożenie do czasu umieszczenia go w pojemniku na zużyte ostre przedmioty.

 

Tego rodzaju sprzęt, wymagający od użytkownika aktywacji zabezpieczenia, określamy jako aktywny.

 

Jeżeli zaś mechanizm izolujący ostrze uruchamia się automatycznie w chwili opuszczania ciała pacjenta i nie jest w tym celu konieczne jakiekolwiek działanie użytkownika narzędzia, określamy go jako sprzęt pasywny.

 

Mechanizm zabezpieczający ostrze jest wówczas integralną częścią konstrukcji narzędzia, a jego aktywacja następuje samoczynnie w odpowiedniej fazie przebiegu normalnego stosowania. Taki sprzęt zapewnia wyższy poziom bezpieczeństwa w porównaniu ze sprzętem aktywnym.

 

Nie oznacza to, że sprzęt aktywny jest źle zaprojektowany lub niepożądany, przeciwnie – stanowi on obecnie większość stosowanego tzw. sprzętu bezpiecznego, ponieważ w celu wykonania pewnych czynności nie jest jeszcze możliwe skonstruowanie sprzętu pasywnego.

 

Pożądane cechy sprzętu bezpiecznego, zdefiniowane przez amerykański Narodowy Instytut Ochrony Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (NIOSH), przedstawiono w tabeli 1.

 

Tabela 1. Cechy pożądane bezpiecznego sprzętu wg NIOSH.

Sprzęt jest bezigłowy: mechanizm bezpieczeństwa jest integralną częścią sprzętu.

 

Preferowany jest sprzęt pasywny: aktywację można wykonać techniką jednej ręki bez narażania jakiejkolwiek jej części na zranienie.

 

Użytkownik może łatwo rozpoznać, że mechanizm zabezpieczający zadziałał.

 

Zabezpieczenia nie można dezaktywować lub zdemontować.

 

Sprzęt jest pewny w użyciu, praca nim -
łatwa i praktyczna.
 
Sprzęt jest skuteczny i bezpieczny dla pacjenta.

 

Przez ponad 20 lat rozwoju bezpiecznego sprzętu skonstruowano narzędzia z mechanizmami ochronnymi praktycznie dla wszystkich procedur, w których istnieje ryzyko zranienia.

 

Szczególnego znaczenia ze względu na skalę ochrony nabiera sprzęt, który wykorzystuje się w najbardziej ryzykownych procedurach, wykonywanych najczęściej.

 

Należą do nich pobieranie krwi, zakładanie dostępu naczyniowego, terapia infuzyjna, iniekcje oraz wszelkie zabiegi operacyjne. W zabezpieczeniach stosuje się różne mechanizmy, co przedstawiono w tabeli 2.

 

 

Tabela 2. Mechanizmy ochronne sprzętu bezpiecznego.
Procedura/sprzęt Mechanizm ochronny
Pobierania krwi Samostępiające się igły; igły motylki z przesuwaną osłoną
Kaniulacja naczyń Osłona ostrza igły (mandrynu)
Terapia infuzyjna Porty bezigłowe
Iniekcje Strzykawki z igłami osłanianymi osłoną; strzykawki
z samochowającymi się igłami
 
Zabiegi operacyjne Skalpele z osłonami; „tępe igły”
Utylizacja zużytego ostrego sprzętu Pojemniki odporne na przekłucie, szczelne

 

Ocena skuteczności
Jak skuteczny i na ile bezpieczny jest sprzęt uznawany za bezpieczny? Wraz z wprowadzeniem sprzętu z zabezpieczeniem przed zakłuciem określono w licznych badaniach jego skuteczność, która sięgała od ok. 10 do 100%, zależnie od rodzaju sprzętu i procedury.

 

Jednym z ważnych wniosków jest stwierdzenie, że nie ma jednego, najlepszego rodzaju sprzętu, a jego skuteczność zależy od właściwego doboru do procedury, która ma zostać wykonana.

 

Bardzo skuteczne okazały się bezpieczne kaniule dożylne, dzięki którym można zmniejszyć częstość zakłuć w trakcie ich zakładania o ponad 90%.

 

Jednocześnie jednak pojawiła się nowa kategoria zakłuć, zakłucia sprzętem bezpiecznym, mająca związek głównie z nieprzestrzeganiem zasad posługiwania się nim i zaniechaniem lub niedbałą aktywacją zabezpieczenia (nawet do 20% pracowników nie uruchamia zabezpieczenia).

 

Należy podkreślić, że sprzęt bezpieczny jest tylko jednym z elementów zapobiegania zakłuciom.

 

Skuteczność prewencji rośnie, jeśli w zakładzie opieki zdrowotnej wprowadza się pozostałe elementy kompleksowego systemu zapobiegania, takie jak systematyczne szkolenia i przestrzeganie zasad bezpiecznych praktyk, co przynosi redukcję wszystkich ekspozycji o ok. 90%.

 

Przełamywanie oporów
Wprowadzenie do powszechnego użytku sprzętu bezpiecznego nie odbywa się bezproblemowo, jak wynika z doświadczeń innych krajów. Poza obawami kierownictwa o wzrost kosztów, istnieje także duży opór wśród pracowników.

 

Wielu krytykuje np. kaniule bezpieczne, ponieważ mechanizm osłaniający ostrze uniemożliwia ponowne użycie kaniuli po nieudanej próbie kaniulacji. Jest to wynik braku szkoleń i powszechności złych praktyk wśród części pracowników.

 

Problemem jest także niedopuszczanie pracowników bezpośrednio używających danego sprzętu do udziału w jego ocenie przed dokonaniem zakupu.

 

Doświadczenie z krajów, w których sprzęt bezpieczny jest szeroko stosowany, wskazuje, że przed wprowadzaniem nowego sprzętu niezwykle istotne jest umożliwienie pracownikom jego wypróbowania i oceny.

 

W przededniu implementacji przepisów Dyrektywy 2010/32/UE konieczne jest zapoznanie się z doświadczeniami płynącymi z krajów bardziej zaawansowanych we wprowadzaniu skutecznych metod ochrony pracowników przed ekspozycją na patogeny krwiopochodne i jak najszersze zaszczepienie ich na rodzimym gruncie.
 

lek. med. Adam Szczeniowski

Wyższa Szkoła Medyczna w Legnicy

 

***

Przez najbliższy rok, w każdym numerze Magazynu Pielęgniarki i Położnej i na www.nursing.com.pl eksperci będą Was informować o obowiązujących regulacjach prawnych związanych z ekspozycją zawodową, czynnikach ryzyka, profilaktyce, skutkach (także reakcji środowiska i społeczeństwa) na zakłucie i postępowaniu poekspozycyjnemu. Poznacie historie naszych koleżanek, które zmierzyły się z tym problemem.

 

Patronat merytoryczny nad kampanią edukacyjną dotyczącą zakłuć objęła Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych oraz Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie, Instytut Medycyny Pracy, Konsultant Krajowy w Dziedzinie Pielęgniarstwa Epidemiologicznego mgr Beata Ochocka, Polskie Stowarzyszenie Pielęgniarek Epidemiologicznych.

 

Data dodania: 2012-10-02 15:36:56
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.