szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 10.01.2011

W najnowszym numerze
W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Prawne regulacje zapobiegania ekspozycji zawodowej na patogeny krwiopochodne

Problem zakłuć i innych zdarzeń grożących zakażeniem patogenami chorobotwórczymi znany jest wszystkim pracownikom medycznym. Dopiero jednak niebezpieczeństwo związane z HIV i AIDS skłoniło do tworzenia przepisów prawnych zapobiegających tego typu sytuacjom. Oto, jak przebiegał proces legislacji.

 
W trakcie wykonywania inwazyjnych zabiegów diagnostycznych i terapeutycznych konieczne jest użycie ostrych narzędzi, umożliwiających penetrowanie w głąb ciała pacjenta. Dla pracowników medycznych oznacza to zagrożenie przypadkowym zranieniem.
 
Jeśli ostrze miało kontakt z zakażonymi tkankami lub płynami ustrojowymi pacjenta, powstaje możliwość przeniesienia infekcji z pacjenta na pracownika. Szczególnie nara żone są wówczas pielęgniarki i lekarze specjalności zabiegowych, ale także inni pracownicy, np. laboratoriów diagnostycznych, utrzymania czystości i pralni.
 
Pierwsze regulacje
Mimo długiej historii takich zabiegów i wzrostu świadomości zagrożenia po poznaniu wirusowej natury zapaleń wątroby dopiero epidemia HIV/AIDS spowodowała reakcję środowiska pracowników sektora ochrony zdrowia. Pionierami rozwiązań legislacyjnych byli Amerykanie. Rządowa Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (OSHA) w 1983 r. wydała wytyczne mające na celu ograniczenie zawodowego ryzyka zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B (wzw B).
 
W reakcji na ujawnienie danych o 6 zawodowych zakażeniach HIV Centrum Kontroli Chorób opublikowało zalecenia dla pracowników zakładów opieki zdrowotnej dotyczące uchronienia się przed zakażeniem patogenami krwiopochodnymi.
 
Określone jako powszechne środki ostrożności, zalecały: *traktować każdego pacjenta, bez względu na rozpoznanie, jako potencjalne źródło zakażenia, *uzależniać środki ostrożności (np. środki ochrony osobistej) od rodzaju wykonywanej procedury, a nie od stanu serologicznego pacjenta (najczęściej przypuszczalnego),
 
*posługiwać się bezpiecznie ostrymi narzędziami, m.in. zaniechać ponownego nakładania osłonki na igłę, *używać odpowiednich, odpornych na przekłucie i szczelnych pojemników na zużyte ostre przedmioty, *przestrzegać właściwej higieny rąk, *zapewnić pracownikom bezpłatne szczepienia przeciwko wzw B, *corocznie przeprowadzać szkolenia na temat kontroli zakażeń.
 
Obecnie wytyczne te w szerszym zakresie funkcjonują jako standardowe środki bezpieczeństwa.
W latach dziewięćdziesiątych w wyniku narastającej świadomości zagrożeń ze strony sprzętu i praktyk Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) ogłosiła szereg alertów o zagrożeniu, jakie stanowią np. szklane rurki kapilarne do oznaczania hematokrytu czy też porty dostępu zestawów do infuzji wymagające stosowania igieł.
 
Przyczyniło się to do ich wycofania z użycia i spadku liczby zranień wśród pielęgniarek i pracowników laboratoriów. Istotnym postępem we wprowadzaniu regulacji prawnych było ogłoszenie  przez OSHA w 1991 r. „Standardu patogenów krwiopochodnych”. W sposób całościowy regulował on wymagania stawiane pracodawcy i pracownikowi w zakresie zapobiegania ekspozycji na patogeny krwiopochodne oraz definiował istotne pojęcia, takie jak ekspozycja i bezpieczny sprzęt.
 
Standard wymagał aby: w zakładach opieki zdrowotnej opracowano plan kontroli ekspozycji na patogeny krwiopochodne; wprowadzono bezpieczne metody pracy; stosowano sprzęt posiadający konstrukcyjne mechanizmy zabezpieczające przed zakłuciem; wyposażono pracowników w odpowiedni sprzęt ochrony osobistej; prowadzono rejestrację ekspozycji; zapewniono pracownikom bezpłatne szczepienia przeciw wzw B oraz przeprowadzano szkolenia pracowników dotyczące bezpiecznego wykonywania pracy.
 
Z czasem działania związków zawodowych, przedstawicieli agencji rządowych, towarzystw naukowych i organizacji zrzeszających zawody medyczne oraz przemysłu produkującego sprzęt medyczny przybrały rozmiary ogólnonarodowego ruchu na rzecz zapobiegania zakłuciom.
 
W takiej atmosferze Krajowy Instytut Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (NIOSH) ogłosił ogólnokrajową kampanię „Zapobieganie zakłuciom”, promującą wprowadzenie szerokiego programu zapobiegania zakłuciom m.in. przez skłonienie pracodawców do zaopatrywania pracowników w bezpieczny sprzęt.
 
W konsekwencji dzięki zaangażowaniu parlamentarzystów, partnerów społecznych i przemysłu medycznego powstał projekt ustawy. Po procesie legislacji w Kongresie USA prezydent Clinton podpisał 6.11.2000 r. ustawę o bezpieczeństwie i zapobieganiu zakłuciom (Needlestick Safety and Prevention Act). W ten sposób powstała pierwsza w świecie regulacja prawna, która pracownikom opieki zdrowotnej dała nieosiągalny dotąd poziom ochrony. Stała się także światowym standardem bezpieczeństwa, wyznaczającym kierunki i poziom regulacji prawnych także w innych krajach. 
 
W 2001 r. OSHA zgodnie z wymogami ustawy zaktualizowała „Standard patogenów krwiopochodnych”, podnosząc wymagania związane z zapobieganiem zakłuciom. Stosowanie sprzętu z zabezpieczeniem przed zakłuciem stało się obowiązkiem prawnym, a nie wyrazem dobrej woli pracodawcy. 
 
Prawo unijne
Z chwilą wstąpienia Polski do Unii Europejskiej (UE) rozpoczął się proces dostosowywania prawodawstwa krajowego do obowiązujących w UE regulacji prawnych, tj. dyrektyw ramowych, o szerokim zakresie stosowania, oraz dyrektyw szczegółowych, skupiających się na poszczególnych aspektach.
 
Dyrektywy wyznaczają cele, jakie powinny zostać osiągnięte przez kraje członkowskie, i czas ich osiągnięcia, natomiast środki pozostają w gestii rządów krajowych. Przepisy w poszczególnych państwach różnią się między sobą, ale nie mogą obniżać poziomu ochrony pracowników w stosunku do prawa europejskiego.
 
Podstawą prawną dla dyrektyw dotyczących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w pracy jest zapis art. 153 traktatu dotyczący szeroko pojętego prawa pracy. 
 
Dyrektywą ramową, regulującą podstawowe zasady zapobiegania narażeniom zawodowym, jest Dyrektywa 89/391/EEC z 12.06.1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy. Zawiera ogólne zasady ochrony przed zagrożeniami, ochrony zdrowia, eliminacji zagrożeń i czynników sprzyjających powstawaniu wypadków w pracy, wzajemnych relacji pomiędzy pracodawcą a pracownikami w rozwiązywaniu problemów bezpiecznej i zdrowej pracy.
 
Podaje także zalecenia dotyczące wprowadzania w życie wymienionych zasad. Zobowiązywała ona pracodawców do podjęcia odpowiednich środków zapobiegających w celu zwiększenia poziomu bezpieczeństwa w pracy. Dyrektywa wprowadziła zasadę oceny ryzyka i określiła jej najważniejsze elementy.
 
Zaliczono do nich: *identyfikację zagrożeń, *stosowanie właściwych środków począwszy od eliminacji zagrożenia w miejscu powstawania, *prowadzenie odpowiedniej dokumentacji i okresowych ocen zagrożeń, *udział pracowników. Na jej podstawie w kolejnych latach wprowadzono dyrektywy szczegółowe. 
 
Dla pracowników ochrony zdrowia najważniejsza jest Dyrektywa 2000/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z 18.09.2000 r. w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie czynników biologicznych w miejscu pracy (siódma dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16, ust. 1 Dyrektywy 89/391/EWG).
 
Dyrektywa ta ustanowiła minimalne wymagania w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników narażonych na działanie czynników biologicznych w miejscu pracy. Podała też definicję czynników biologicznych i ich klasyfikację do czterech grup, zależnie od stwarzanego ryzyka zakażenia. Istotne w przypadku zakłucia wirusy krwiopochodne wzw i HIV zostały sklasyfikowane w grupie trzeciej.
 
Dyrektywa wymaga, żeby w przypadku rzeczywistego lub możliwego narażenia pracowników na czynniki biologiczne pracodawca dokonał oceny ryzyka (rodzaj, stopień i czas trwania) i powtarzał oceny zawsze, gdy nastąpi zmiana warunków mających wpływ na jego występowanie. Pracodawca został zobowiązany do przeciwdziałania ekspozycji pracowników przede wszystkim przez eliminację szkodliwego czynnika biologicznego, a gdy to nie jest możliwe, powinien zastosować środki zmniejszające ryzyko narażenia.
 
W przypadku dostępności skutecznych szczepionek dyrektywa nakazuje udostępnienie ich pracownikom bezpłatnie. Przepisy te mają wiele cech wspólnych z zasadami zapobiegania zagrożeniom w pracy wprowadzonymi wcześniej w USA.
 
Do prawodawstwa krajowego Dyrektywa 2000/54/WE została przetransponowana w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U.05.81.716). Na podobne rozwiązanie poza Polską zdecydowało się tylko kilka krajów (Niemcy, Francja, Dania, Austria).
 
Dyrektywa o zapobieganiu zakłuciom
Mimo wskazanych podobieństw w podejściu do problemu w dyrektywie nie znalazły się regulacje dotyczące ekspozycji na czynniki biologiczne na skutek zranienia ostrym narzędziem medycznym (zakłucia). Jakby nie zauważono wagi tego elementu amerykańskiej ustawy o bezpieczeństwie i zapobieganiu zakłuciom z 2000 r.
 
Świadomość asymetrii w ochronie pracownika europejskiego i amerykańskiego narastała w środowiskach pracowników ochrony zdrowia (przede wszystkim pielęgniarek). Doprowadziło to w 2004 r. do podjęcia akcji wysłuchań w Parlamencie Europejskim (PE), podczas których posłowie zapoznali się z bezpośrednimi, często dramatycznymi relacjami pielęgniarek, u których w wyniku zakłucia doszło do zakażenia.
 
Następstwem było przyjęcie na początku 2005 r. rezolucji PE w sprawie promowania zdrowia i bezpieczeństwa w pracy, w której wezwano Komisję Europejska (KE) do rewizji Dyrektywy 2000/54/WE w celu rozwiązania problemu zakłuć. W kolejnych latach odbywały się konsultacje z partnerami społecznymi i ekspertami. 
 
W konsekwencji dwie organizacje jako partnerzy społeczni: Europejska Federacja Związków Zawodowych Służb Publicznych (EPSU) i Europejskie Stowarzyszenie Szpitali i Pracodawców Ochrony Zdrowia (HOSPEEM), poinformowali KE o zamiarze podjęcia negocjacji umowy ramowej o zapobieganiu zranieniom ostrymi narzędziami w sektorze szpitali i opieki zdrowotnej.
 
Obie organizacje podpisały 17.07.2009 r. umowę ramową o zapobieganiu zranieniom ostrymi narzędziami w sektorze szpitali i opieki zdrowotnej. Umowa powstała na podstawie aktów prawnych UE dotyczących bezpieczeństwa pracowników, konsultacji społecznych i opinii ekspertów oraz wytycznych Międzynarodowej Organizacji Pracy i Światowej Organizacji Zdrowia, i zawiera 11 klauzul.
 
Obie organizacje przekazały KE uzgodnione porozumienie z wnioskiem o przedłożenie jej Radzie Unii Europejskiej, aby nadać mu moc prawną.
 
Dalsza procedura legislacyjna doprowadziła do uchwalenia dyrektywy. Rada UE 10.05.2010 r. przyjęła Dyrektywę Rady 2010/32/UE w sprawie wykonania umowy ramowej dotyczącej zapobiegania zranieniom ostrymi narzędziami w sektorze szpitali i opieki zdrowotnej zawartej między HOSPEEM i EPSU. Licząc od tego dnia, państwa członkowskie mają 3 lata na wdrożenie zapisów dyrektywy do prawodawstwa krajowego.
 
Aktualnie trwają w Polsce prace specjalnego zespołu powołanego w Głównym Inspektoracie Sanitarnym. Wyrazem zainteresowania problemem przez polskie środowisko medyczne był zorganizowany 29 kwietnia br. Kongres Ekspozycji Zawodowej, który potwierdził, że dostrzegają go jedynie pielęgniarki.
 
Miejmy nadzieję, że w efekcie transpozycji Dyrektywy Rady 2010/32/UE będzie możliwe wdrożenie podejścia zintegrowanego, obejmującego m.in. wprowadzenie do powszechnego użytku sprzętu z zabezpieczeniem przed zakłuciem, upowszechnienie bezpiecznych praktyk w wykonywaniu procedur z użyciem ostrego sprzętu oraz zapewnienie odpowiednich szkoleń. Należy także mieć na uwadze troskę o zapewnienie zakładom opieki zdrowotnej odpowiednich środków finansowych na jej realizację.
 
lek. med. Adam Szczeniowski
Wyższa Szkoła Medyczna w Legnicy
dr hab. n. med. Maria Gańczak
Zakład Zdrowia Publicznego
Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
 
Data dodania: 2012-08-13 22:24:19
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.