szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 10.01.2011

W najnowszym numerze
W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Znać, zapobiegać, przestrzegać...

„Chroniąc siebie - chronisz pacjenta - ratujesz więcej niż jedno życie".

Przyszło nam „medykom” żyć i pracować w ciekawych, a zarazem niebezpiecznych czasach. Potwierdzają to statystyki, które mówią, że liczba wypadków przy pracy w opiece zdrowotnej jest o 34% wyższa od średniej w UE.

 

Do czynników zwiększających ryzyko nabycia zakażeń szpitalnych i sprzyjających rozprzestrzenianiu się drobnoustrojów chorobotwórczych należy m.in. pojawianie się nieznanych czynników zakaźnych i infekcyjnych, powrót dawnych chorób zakaźnych w odmienionej istocie, adaptacje drobnoustrojów do leków, szczepionek, dezynfektantów oraz nadkonsumpcja antybiotyków.

 

Nie bez znaczenia są duże skupiska osób narażonych i chorych w szpitalach, nowe techniki diagnostyczne i terapeutyczne, przyrost populacji osób z dysfunkcjami układu odpornościowego, zmiany demograficzne, w tym starzenie populacji oraz migracje ludzi i zwierząt, wymiana żywności i zwierząt między krajami czy kontynentami.

Kosztowny postęp
Rozwój medycyny i postęp cywilizacyjny, który dokonał się od ubiegłego stulecia sprawiają, że w środowisku leczenia i pracy zachodzą dynamiczne zmiany, w efekcie których wzrasta ryzyko zakażeń tak u chorych, jak i personelu.

 

Powodem zakażeń i chorób zakaźnych stwierdzanych u pracowników zatrudnionych w sektorze ochrony zdrowia są ekspozycje zawodowe, czyli choroby będące wynikiem narażenia na czynniki biologiczne w trakcie wykonywania czynności służbowych.

 

Czynnikami mogą być bakterie, wirusy, pasożyty i inne organizmy szkodliwe. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) co roku na świecie 3 miliony pracowników medycznych jest narażonych na przezskórny kontakt z krwiopochodnymi patogenami.

 

W literaturze opisano 20 różnych patogenów, które mogą zostać przeniesione podczas przypadkowych skaleczeń igłą do iniekcji czy innych naruszeń ciągłości tkanek.

 

Ostre narzędzia medyczne od lat nieodłącznie związane z pracą ludzi w służbie zdrowia, powodują traumatyczne urazy przezskórne i są powodem zakażeń zawodowych wywoływanych niebezpiecznymi patogenami, w tym szczególnie istotnymi klinicznie wirusami HBV, HCV i HIV.

 

Zakażenie HIV związane z wykonywaniem pracy zawodowej w służbie zdrowia udokumentowano jedynie po kontakcie z krwią lub płynami ustrojowymi zawierającymi widoczną domieszkę krwi.

 

Z licznych badań poświęconych ekspozycjom zawodowym wynika, że pielęgniarki częściej niż inne grupy zawodowe ulegają urazom, a większość ekspozycji przezskórnych ma miejsce w sali pacjenta, pokojach zabiegowych, szpitalnych oddziałach ratunkowych, salach operacyjnych i izbach przyjęć.

 

Warto wiedzieć. Bezpośrednio po wypadku, uszkodzeniu skóry czy kontakcie z materiałem biologicznym błon śluzowych oczu, nozdrzy, jamy ustnej należy eksponowane miejsce opłukać i wymyć wodą z mydłem. Do dezynfekcji skaleczeń nie należy używać środków alkoholowych.

 

Poradnictwo poekspozycyjne
Fachowe wskazówki i zalecenia dotyczące optymalnego w danej sytuacji postępowania poekspozycyjnego powinny być udzielane przez ekspertów przeszkolonych w tym zakresie.

 

Rekomendowane przez znawców tej tematyki jednostki to ośrodki referencyjne - 20 szpitali i klinik w których prowadzone jest leczenie osób żyjących z HIV i chorych na AIDS. Są dogodnie rozmieszczone na terenie całego kraju.

 

Szczegółowy wykaz z pełnymi danymi teleadresowymi znajdziemy na stronie Krajowego Centrum ds. AIDS (adres i telefon oraz sposób i zasady postępowania z wyznaczonej dla pracowników jednostki muszą być zawarte w procedurze każdego podmiotu).

 

Na przykład w województwie śląskim funkcję taką pełni Ośrodek Diagnostyki i Terapii AIDS w Chorzowie. To bardzo zasłużony dla nas medyków ośrodek.

 

W ciągu całego okresu mojej pracy zawodowej i zainteresowaniami zawodowymi skupionymi wokół profilaktyki ekspozycji zawodowych służby zdrowia oraz postępowaniem poekspozycyjnym, nigdy nie spotkałam się z przypadkiem negatywnej informacji o ośrodku w kontekście poradnictwa poekspozycyjnego.

 

W ostatnim czasie ukazała się publikacja naukowa omawiająca wieloletnie badania ośrodka dotyczące rodzaju i okoliczności występowania ekspozycji zawodowych.

 

Autorzy doniesienia przeanalizowali dane dotyczące ekspozycji zawodowych zgromadzone w dokumentacji chorzowskiego ośrodka, a uzyskane od 789 osób na przestrzeni od roku 1999 do 2006.

 

Większość ekspozycji z tego okresu dotyczyła kobiet (78,9%), najczęściej pielęgniarek (65%), następnie lekarzy (17,5%).

 

Warto wiedzieć. Do większości ekspozycji dochodziło podczas zakłuć (75,2%), w czasie wykonywania iniekcji i czynności porządkowych, a miejscem najczęściej zakłuwanym lub kaleczonym były palce kończyny lewej górnej - kciuk i palec wskazujący.

 

W stosunku do ponad 60% eksponowanych pracowników (499 na 789 osób) wdrożono profilaktykę antyretrowirusową cART. Ani jedna osoba z eksponowanych pracowników służby zdrowia nie uległa zakażeniu HIV.

 

Bagatelizowany problem
Jak wynika między innymi z przedstawionego powyżej materiału i doświadczeń śląskiego ośrodka, zakłucia oraz urazy spowodowane ostrymi przedmiotami należą do jednych
z najczęstszych w naszym kraju.

 

Problem narażenia pracowników sektora medycznego w wyniku ekspozycji na materiał potencjalnie zakaźny jest moim zdaniem bardzo niedoceniany. Panuje w tym temacie swego rodzaju epidemia niemożności, czy może nawet lekceważenia.

 

Niestety, do chwili obecnej żadna instytucja nie prowadzi na krajowym szczeblu administracyjnym nadzoru i kontroli nad tymi niebezpiecznymi zdarzeniami niepożądanymi. A problem jest naprawdę bardzo poważny i masowy.

 

Liczbę zakłuć w kraju ocenia się na około 37 tysięcy, przyjmując za punkt odniesienia amerykańskie wskaźniki szacowania faktycznej liczby zdarzeń tj. 10-30 zakłuć na 100 tzw. łóżek.

 

Codzienne, rutynowe czynności zabiegowe wykonywane przez „biały personel” mogą niespodziewanie przynieść życiowe, bardzo brzemienne w skutkach zawodowe i osobiste dramaty. Zakażenie, choroba zakaźna, utrata pracy, renta z powodu choroby zawodowej.

 

Na pytania, które zadajemy tak późno nie ma odpowiedzi. Nieuwaga, pech, złe warunki pracy, brak bezpiecznego sprzętu? A może brak wiedzy, złe nawyki, brak znajomości aktualnych zaleceń postępowania po wypadku?

 

Postawmy na edukację
Jednym z głównych celów działania osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo personelu w środowisku pracy powinna być znamienna redukcja liczby wypadków z użyciem ostrego sprzętu.

 

Kierownictwo jednostek jest zobowiązane wieloma aktami prawnymi krajowymi i międzynarodowymi do zapobiegania nieprawidłowościom, eliminacji zaniedbań i zapewnienia bezpiecznych warunków pracy.

 

Od wielu lat pielęgniarki, położne jako specjaliści ds. higieny i epidemiologii pracujący w zespołach kontroli zakażeń szpitalnych prowadzą w kraju intensywne działania profilaktyczno-edukacyjne, analizują dane o ekspozycjach oraz współtworzą procedury prewencji zakażeń krwiopochodnych i uczestniczą w doradztwie i konsultowaniu postępowania po ekspozycjach zawodowych personelu.

 

Jedną z najważniejszych procedur chroniących zdrowie i życie pracownika w podmiocie leczniczym jest aktualna i rzetelna procedura postępowania po ekspozycjach zawodowych.

 

Jedne z najlepiej opracowanych od lat rekomendacji w tej dziedzinie, które powinny być podstawą opracowania własnych procedur, instrukcji czy standardów postępowania poekspozycyjnego przygotowuje w Polsce Krajowe Centrum ds. AIDS.

 

Ostatnie zostały wydane w 2011 r. i zatwierdzone przez Konsultanta Krajowego w dziedzinie chorób zakaźnych.

 

KC ds. AIDS przygotował plakat zawierający informacje, kiedy może dojść do zakażenia HIV w czasie ekspozycji zawodowej. Znajdują się w nim również informacje, jak należy postępować przy podejrzeniu zakażenia HBV i HCV podczas ekspozycji zawodowej.

 

Plakat i ulotkę z tymi przydatnymi informacjami można zamówić nieodpłatnie. Warto dodać, że rekomendacje polskie bazują na wytycznych amerykańskiego Centrum Kontroli Chorób (CDC).

 

Pracownicy wykonujący świadczenia lecznicze, rehabilitacyjne, diagnostyczne związane
z naruszeniem ciągłości tkanek powinni znać i stosować wymogi Ustawy z 5 XII 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U.234, poz.1570).

 

Ustawa niesie bowiem pozytywny przekaz, który powinien korzystnie wpływać na nasze zawodowe nawyki przestrzegania pożądanych wzorców higieny.

 

Przygotowywana w tym roku nowelizacja Ustawy nałoży na mieszkańców kraju obowiązek poekspozycyjnego profilaktycznego stosowania leków.

 

Warto wiedzieć. W przyszłym roku powinno się ukazać długo wyczekiwane także przez środowisko pielęgniarek i położnych rozporządzenie Ministra Zdrowia.

 

Będzie ono dotyczyć realizacji w ramach podpisanej umowy i akceptacji jednej z najważniejszych dyrektyw EU - DYREKTYWY RADY 2010/32/UE z dnia 10 maja 2010 r. w sprawie wykonania umowy ramowej dotyczącej zapobiegania zranieniom ostrymi narzędziami w sektorze szpitali i opieki zdrowotnej zawartej między HOSPEEM a EPSU, dotyczącej bezpieczeństwa pracowników sektora medycznego w zakresie szeroko rozumianej prewencji zakłuć i bezpieczeństwu pracy w ochronie zdrowia.

 

Problem będzie istniał zawsze
Problemu narażenia zawodowego nie uda się całkowicie wyeliminować, ale z całą pewnością ryzyko to można kontrolować. Dobre praktyki, administracyjny nakaz wprowadzania bezpiecznego sprzętu przez pracodawców coraz większe znaczenie praktyczne słowa „jakość” w placówkach leczenia i opieki, rzeczywista odpowiedzialność kierownictwa jednostek, ale jednocześnie i pracownika, nie mogą już być sferą dyskusji i życzeń, ale rzetelnie wdrażanymi programami profilaktycznymi.

 

To nie wiedza o zakażeniu pacjenta zmniejsza ilość ekspozycji, ale nasza świadomość! Sumiennie przestrzegane standardy postępowania to pozytywna kreacja rzeczywistości w kierunku coraz lepszej kultury organizacyjnej miejsc w których pracujemy. A pracować będziemy chyba coraz dłużej…

 

Osobista ochrona
Pamiętaj, że źródłem zakażenia jest chory człowiek (pacjent, dawca krwi lub narządów, a także personel), a transmisja zachodzi najczęściej w czasie używania niedostatecznie wysterylizowanego sprzętu wielokrotnego użytku, powtórnego wykorzystywania narzędzi pierwotnie przeznaczonych do jednorazowego użytku, zakłuć lub skaleczeń, ekspozycji materiału zakaźnego na błony śluzowe, podania zainfekowanych preparatów krwiopochodnych itp. a także nieprzestrzegania standardów higieny podczas procesów diagnostycznych, leczniczych i pielęgnacyjnych.

 

Unikaj: używania igieł, jeśli jest to możliwe i chowania użytej igły do osłony. Zabezpiecz igłę w pojemniku na ostrz, używaj maski i rękawic.

 

Mgr Beata Ochocka
Konsultant Krajowy w dziedzinie Pielęgniarstwa Epidemiologicznego

 

Piśmiennictwo o Autorki

Data dodania: 2012-11-12 07:17:59
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.