Kształtowanie obsad pielęgniarskich

Przykład Instytutu „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka”

Ustalenie norm zatrudnienia pielęgniarek i położnych w zakładach opieki zdrowotnej od dawna jest przedmiotem wielu rozmów i dyskusji.

Środowisko pielęgniarskie odczuwa głęboką potrzebę uporządkowania zasad zatrudnienia w poszczególnych jednostkach zakładów opieki zdrowotnej w całej Polsce.

Usystematyzowanie zatrudnienia pielęgniarek i położnych jest niezbędne; pozwala realizować opiekę pielęgniarską zgodnie z obowiązującymi standardami, na jak najwyższym poziomie, w bezpieczny sposób i tak, aby zostały spełnione oczekiwania pacjentów.

Nasze środowisko zawodowe czekało na dokument prawny, który by jasno określał sposób, w jaki należy wyliczać normy zatrudnienia pielęgniarek i położnych w poszczególnych oddziałach, przychodniach i zakładach.

Taki dokument miał dać samym pielęgniarkom gwarancję komfortu pracy, ponieważ komfort zapewnia adekwatna do specyfiki danej jednostki liczba personelu.

Minister zdrowia 21 grudnia 1999 r. wydał Rozporządzenie w sprawie ustalania minimalnych norm zatrudnienia pielęgniarek i położnych w zakładach opieki zdrowotnej.

Zaczęło ono obowiązywać od 15 stycznia 2000 r. i obowiązuje do dziś. Rozporządzenie to określa sposób ustalania minimalnych norm zatrudnienia pielęgniarek i położnych, właściwych do zapewnienia odpowiedniego poziomu świadczeń zdrowotnych, stosownych do stanu zdrowia pacjentów i ich potrzeb pielęgnacyjnych.

Zespół ds. minimalnych norm
Z chwilą wejścia w życie rozporządzenia w IP-Centrum Zdrowia Dziecka został powołany zespół ds. ustalania minimalnych norm zatrudnienia pielęgniarek i położnych, którego zadaniem było opracowanie norm zatrudnienia zgodnie z § 3 pkt.2 oraz ich stała weryfikacja.

Zgodnie z przyjętymi założeniami zespół miał przedkładać swoje opracowania dyrektorowi Instytutu, po wcześniejszym ustaleniu z naczelną pielęgniarką, zastępcą dyrektora ds. klinicznych, samorządem pielęgniarek i położnych oraz z pielęgniarską organizacją związkową.

W 2000 r. ustaleniem minimalnych norm zatrudnienia zostały objęte wszystkie kliniki, zakłady i poradnie IP-CZD.

W kolejnych latach zespół kontynuował prace nad korektą wyliczonych wcześniej norm zatrudnienia, ponieważ w poszczególnych jednostkach były wprowadzane zmiany organizacyjne i strukturalne.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia przy ustalaniu minimalnych norm uwzględniono liczbę i rodzaj świadczeń zdrowotnych wykonywanych bezpośrednio i pośrednio na rzecz pacjentów przebywających w danej komórce organizacyjnej oraz średni czas wykonywania poszczególnych czynności, efektywny czas pracy pielęgniarek, jak również absencję pracowników.

Z uwagi na specyfikę IP-CZD jako szpitala pediatrycznego przy ustalaniu norm zatrudnienia należało wziąć pod uwagę wiele czynników, które nie zostały objęte rozporządzeniem, a mają bardzo istotny wpływ na organizację pracy oraz plan opieki pielęgniarskiej.

Czynniki te odgrywają również znaczącą rolę w planowaniu obsad pielęgniarskich przez naczelną pielęgniarkę Instytutu.

Specyfika pediatryczna
Trzeba między innymi uwzględnić istotny udział innych służb w opiece nad małym pacjentem (opieka rodziców, opiekunów czy opiekunek dziecięcych).

W procesie ustalania minimalnych norm zatrudnienia ma również istotne znaczenie rozległość terenu, na jakim znajduje się IP-CZD.

Opieka pielęgniarska nad pacjentem oznacza bowiem także wykonywanie zadań w czasie transportu na badania diagnostyczne czy konsultacje lekarskie, które zresztą wymagają obecności personelu pielęgniarskiego.

W większości przypadków sam transport z oddziału do pracowni diagnostyki może być dłuższy niż czas potrzebny na badanie czy konsultację.

Na minimalne zatrudnienie rzutują także dodatkowe zadania nałożone na wybrane zespoły pielęgniarskie.

Na przykład. zespół pielęgniarek Oddziału Intensywnej Terapii pełni patrole „R” (reanimacyjne) dla wszystkich jednostek organizacyjnych Instytutu.

Zespół pielęgniarek Bloku Operacyjnego obsługuje znieczulenia ogólne pacjentów na terenie zespołu poradni, zakładów diagnostycznych, Oddziału Chirurgii Jednego Dnia – w sumie jest to 15 punktów znieczuleń na terenie całego szpitala, poza Blokiem Operacyjnym.

Pielęgniarki dializacyjne wykonują swoje zadania także w innych niż Oddział Dializ komórkach organizacyjnych Instytutu (zajmują się pacjentami po przeszczepach czy zatruciach przebywającymi w innych oddziałach).

Do innych dodatkowych czynników, które musiał wziąć pod uwagę zespół ds. ustalania minimalnych norm zatrudnienia, należy średni czas pobytu pacjenta w szpitalu oraz wskaźnik obłożenia łóżek i przelotowości.

Należy podkreślić, iż te parametry (np. czas pobytu w szpitalu wynosi 4,5 dnia) świadczą o wysokim stopniu intensywności pracy pielęgniarek i położnych, co ma istotny wpływ na tempo funkcjonowania oddziałów, a co za tym idzie, wymaga zapewnienia obsady mimo np. absencji.

Obliczając liczbę etatów pielęgniarskich dla poszczególnych jednostek organizacyjnych, należy również brać pod uwagę obowiązek doskonalenia zawodowego pielęgniarek i położnych, jaki nakłada ustawa z 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej.

Personel pielęgniarski powinien czynnie uczestniczyć w różnych formach kształcenia podyplomowego, które daje możliwość zdobycia konkretnych uprawnień, zweryfikowania i formalnego potwierdzenia nabytych umiejętności oraz faktycznego osobistego rozwoju.

Uczestnictwo w kształceniu podyplomowym oznacza absencję na stanowisku pracy, która jest wynikiem delegowania na szkolenie, jednak kadra zarządzająca musi zapewnić ciągłość opieki pielęgniarskiej nad pacjentami przebywającymi w tym czasie w szpitalu.

Raport o stanie pielęgniarstwa
W IP-Centrum Zdrowia Dziecka opracowywany jest raz na 1,5–2 lata „Raport o stanie pielęgniarstwa”, który jest przedstawiany zarządowi Instytutu oraz radzie naukowej.

Raport ten zawiera analizę ilościową i jakościową kadry pielęgniarskiej, wskazuje ruchy kadrowe pielęgniarek i położnych (przyjęcia, odejścia z pracy, urlopy macierzyńskie, wychowawcze itp.), jak również stan zatrudnienia personelu np. w kategoriach wiekowych (ukazuje proces starzenia się kadry, dynamikę odejść na emeryturę, absencji chorobowej i in.).

Z raportu wyczytać można rzutujące na sytuację w Instytucie ogólne trendy, które są odzwierciedleniem problemów aktualnie dotykających całe środowisko pielęgniarskie.

Zawarty jest tu plan obsad kadrowych, wskazane niedobory oraz podejmowane środki zaradcze.

W styczniu 2010 r. minęło 10 lat od chwili wejścia w życie Rozporządzenia w sprawie ustalania minimalnych norm zatrudnienia pielęgniarek i położnych w zakładach opieki zdrowotnej, jednak normy zatrudniania personelu pielęgniarskiego są nadal przedmiotem żywej dyskusji środowiska pielęgniarskiego na różnych szczeblach zarządzania.

Rozporządzenie nie spełniło oczekiwań, nie pozwala na obiektywną ocenę potrzeb kadrowych w poszczególnych punktach zakładów opieki zdrowotnej.

Dokument niewątpliwie daje możliwość obliczenia minimalnych norm zatrudnienia postrzeganych jako strategia potrzeb kadrowych.

Pozwala na uzgodnienie liczby etatów z kierownikami poszczególnych jednostek organizacyjnych, przedstawicielami samorządu pielęgniarek i położnych oraz związków zawodowych działających na terenie danego zakładu.

Reguły opracowane zgodnie z rozporządzeniem dają możliwość regulowania obsad pielęgniarskich w zależności od zmiany organizacji pracy i struktury danej jednostki.

Sposób ustalania minimalnych norm zatrudnienia jest jednak procesem długotrwałym.

Prowadzenie rejestracji średnich czasów oraz liczby wykonywanych świadczeń zdrowotnych na rzecz pacjentów w czasie dyżuru pielęgniarskiego dodatkowo obciąża pielęgniarki i położne.

Na przykładzie planowania obsad pielęgniarskich w IP-C ZD wyraźnie widzimy, że rozporządzenie nie uwzględnia pewnych istotnych elementów, mających znaczny wpływ na kształtowanie obsad pielęgniarskich w lecznictwie stacjonarnym, zwłaszcza wyspecjalizowanego rodzaju, np. pediatrycznym; widzimy, że pielęgniarstwo pediatryczne z trudem się mieści w wytycznych rozporządzenia.

Dlatego należy zadać sobie pytanie, czy powinno się ustalać minimalne normy zatrudnienia pielęgniarek i położnych? Z drugiej zaś strony warto podjąć próbę odpowiedzi, jaki sposób ustalenia norm zatrudnienia pielęgniarek i położnych byłby najbardziej odpowiedni, a zarazem uniwersalny.

Jaki algorytm można by zastosować we wszystkich dziedzinach pielęgniarstwa i czy odzwierciedlałby on bieżące obciążenia na stanowiskach pracy.

Grażyna Piegdoń, Monika Lipiec