szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 10.01.2011

W najnowszym numerze
W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Problemy zdrowotne pielęgniarek i położnych (1)

Wprowadzenie w zagadnienia ochrony zdrowia pielęgniarek w miejscu pracy warto zacząć od zdefiniowania i usystematyzowania głównych pojęć z zakresu medycyny i higieny pracy. Ich znajomość jest bardzo pożądana przy omawianiu problemów zdrowotnych pielęgniarek i położnych i sposobów zapewnienia im bezpieczeństwa w miejscu pracy.

 

Nieznajomość prawa nie tylko nie zwalnia z odpowiedzialności za skutki jego łamania, ale przynosi wiele szkód osobistych i społecznych. Nie jest dobrze, że pielęgniarki nie są świadome licznych zagrożeń zdrowotnych w miejscu pracy i nie wiedzą o możliwości egzekwowania od pracodawców ich obowiązków w zakresie zdrowia i BHP.

 

Jest to przyczyną częstego łamania prawa pracy przez pracodawców, którzy wykorzystują fakt, że personel nie zna swoich praw. A przecież ponosi on największe i nierzadko dramatyczne skutki swojej niewiedzy i indolencji.

 

Główne definicje 
Negatywnymi skutkami zdrowotnymi pracy zawodowej interesuje się medycyna pracy, czyli zespół wielu dyscyplin naukowych, zajmujących się oddziaływaniem warunków pracy na stan zdrowia człowieka.
 

Omówmy w skrócie główne składniki medycyny pracy.
*Fizjologia i ergonomia badają m.in. biologiczne możliwości człowieka w procesie pracy, dużo uwagi poświęcają dostosowaniu pracy do możliwości człowieka. W obrębie zainteresowania tych nauk są takie problemy, jak obciążenie i wydolność pracownika, czas, rodzaje i formy pracy, zmianowość, zmęczenie. Ważny dział to pracownicy szczególnej troski: kobiety, młodociani, niepełnosprawni czy osoby starsze.


*Psychologia pracy zwraca uwagę na dobór człowieka do pracy, adaptację zawodową, stres, wypalenie zawodowe pracownika.
*Socjologia pracy traktuje pracę jako system społeczny. Koncentruje się na badaniu motywów, podziale i wynikach pracy, analizuje sprawy związane z kierowaniem i organizacją pracy. Bada również patologie społeczne w pracy, np. agresję, mobbing, przemoc, toksykomanie, fluktuację kadr.


*Epidemiologia bada sytuację demograficzną i zdrowotną populacji przez analizę zwłaszcza negatywnych zjawisk zdrowotnych: wypadków, chorób zawodowych, absencji.
*Zdrowie publiczne, organizacja ochrony zdrowia, prawo, ekonomika to dyscypliny zajmujące się m.in. promocją zdrowia (czyli utrzymaniem i poprawą zdrowia populacji przez profilaktykę, edukację zdrowotną i politykę prozdrowotną), regulacjami prawnymi ochrony zdrowia pracujących, w tym zapisami w ustawie Kodeks pracy i przepisach wykonawczych.

 

Szczególną rolę w badaniu negatywnych skutków zdrowotnych pracy zawodowej odgrywa higiena pracy i kliniczna patologia zawodowa.

 

Elementy higieny pracy
Higiena pracy zajmuje się środowiskiem pracy i różnymi czynnikami występującymi w miejscu zatrudnienia. Środowisko pracy to zespół warunków środowiska, w którym odbywa się proces pracy. Na materialne środowisko pracy składają się czynniki: fizyczne, chemiczne i biologiczne, na niematerialne zaś – psychospołeczne i ergonomiczne, związane ze sposobem wykonywania pracy. Warunki pracy są określane jako zespół czynników występujących w środowisku pracy, wynikających z procesu produkcyjnego i związanych z wykonywaniem pracy.


Uciążliwość pracy jest skutkiem niedostosowania obciążeń do aktualnych możliwości organizmu; jest rezultatem reakcji biologicznych i psychicznych organizmu ludzkiego występujących w czasie wykonywania pracy, wywołującym pewien dyskomfort. Przykłady uciążliwości: znaczny wysiłek psychiczny czy fizyczny, wymuszona pozycja ciała, praca monotonna, w hałasie, w nocy, przy niewłaściwym oświetleniu. Stopień uciążliwości zależy od rodzaju, czasu i natężenia czynnika, ciężkości pracy i indywidualnej wrażliwości człowieka. Uciążliwe czynniki często mogą stać się czynnikami szkodliwymi.


Szkodliwość jest czynnikiem w procesie pracy, który oddziałując na pracownika, prowadzi (lub może doprowadzić) do choroby.
Czynniki niebezpieczne, urazowe to takie, które działając w sposób nagły, mogą spowodować uraz czy wypadek przy pracy, np. elementy ruchome, luźne, ostre, prąd elektryczny, ogień, substancje wybuchowe.


Narażeniem nazywa się fizyczny kontakt organizmu z czynnikiem chemicznym, fizycznym lub biologicznym, wyrażony stężeniem, natężeniem i czasem trwania. Narażenie to podleganie oddziaływaniu czynników niebezpiecznych, szkodliwych lub uciążliwych, związanych z wykonywaną pracą.


Ryzyko to oczekiwane prawdopodobieństwo pojawienia się efektu szkodliwego w wyniku narażenia na dany czynnik w określonych warunkach. 
Narząd krytyczny jest to narząd, w którym najszybciej obserwuje się szkodliwe efekty narażenia. 
Na przykład narażenie – palenie tytoniu czy kontakt z azbestem stwarza ryzyko zdrowotne, a skutkiem negatywnego wpływu narażenia jest prawdopodobieństwo nowotworu w wypadku długotrwałego palenia czy narażenia na azbest; narządem krytycznym są płuca osoby palącej i/lub mającej kontakt z azbestem.


W środowisku pracy pielęgniarek i położnych występują m.in. czynniki:
- fizyczne: na przykład hałas, wibracja, pyły, mikroklimat (temperatura, ciśnienie, ruch, wilgotność powietrza), oświetlenie, promieniowanie np. elektromagnetyczne, elektrostatyczne, jonizujące, laserowe, nadfioletowe, podczerwone;
- chemiczne: aerozole, ciecze, ciała stałe, gazy, pary, roztwory o działaniu toksycznym, narkotycznym, duszącym, drażniącym, uczulającym, rakotwórczym, mutagennym, upośledzającym rozrodczość, wchłaniające się do organizmu drogami oddechowymi, przez skórę, przewód pokarmowy;


- biologiczne: makro- i mikroorganizmy: wirusy, bakterie, grzyby, pierwotniaki i wytwarzane przez nie toksyny oraz alergeny;
- psychospołeczne, związane z obciążeniem psycho-nerwowym, organizacją pracy, jej ilością, jakością, treścią, relacjami międzyludzkimi;
- ergonomiczne, powiązane ze sposobem wykonywania pracy, obciążeniem fizycznym (statycznym i dynamicznym), wysiłkiem głosowym, pozycją przy pracy.


Normatyw higieniczny jest to prawnie ustanowiona średnia wartość stężenia czynnika szkodliwego dla zdrowia w powietrzu środowiska pracy, która nie powinna być przekroczona w okresie, którego dotyczy. Normatywy higieniczne określają więc najwyższe dopuszczalne stężenia (NDS) i natężenia (NDN) czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących na stanowisku pracy. Normatywy określono w zależności od wielkości i czasu działania szkodliwych czynników na pracownika, tak aby nie powodowały one ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego potomków.

 

Tysiące chorób zawodowych
Kliniczna patologia zawodowa, ostatni omawiany dział medycyny pracy, określa m.in. czynniki ryzyka choroby (zawodowej), czyli zjawiska możliwego do uchwycenia w okresie bezobjawowym choroby, które sprzyjają jej rozwojowi.


Choroby zawodowe są wymienione w wykazie chorób zawodowych; powodują je występujące w środowisku pracy szkodliwe dla zdrowia czynniki lub sposób wykonywania pracy. W 2008 r. potwierdzono w Polsce wystąpienie 3546 chorób zawodowych, z czego najliczniejsze to choroby zakaźne i inwazyjne (27%), przewlekłe choroby narządu głosu (ok. 23%), pylice płuc (20%), ubytki słuchu (7%). Najczęściej stwierdzano je w leśnictwie, rolnictwie i górnictwie. W ochronie zdrowia najwięcej zachorowań dotyczy pielęgniarek – ponad 50% chorób zawodowych, u których najczęściej stwierdza się choroby zakaźne (ok. 90%) i skóry.
 

Przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem występujących w środowisku pracy czynników szkodliwych dla zdrowia albo sposobem wykonywania pracy, zwanym „narażeniem zawodowym”.


Wykaz chorób zawodowych zawiera 26 głównych jednostek chorobowych: zatrucia ostre albo przewlekłe, gorączka metaliczna, pylice płuc, choroby opłucnej lub osierdzia, przewlekłe zapalenie oskrzeli, astma oskrzelowa, alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, ostre uogólnione reakcje alergiczne, byssinoza, beryloza, choroby płuc wywołane pyłem metali twardych, alergiczny nieżyt nosa, zapalenie alergiczne krtani, przedziurawienie przegrody nosa, przewlekłe choroby narządu głosu,

 

choroby wywołane działaniem promieniowania jonizującego, nowotwory złośliwe, choroby skóry, przewlekłe choroby układu ruchu, przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego, obustronny trwały ubytek słuchu, zespół wibracyjny, choroby wywołane pracą w warunkach podwyższonego ciśnienia  atmosferycznego, choroby wywołane działaniem wysokich/niskich temperatur otoczenia, choroby układu wzrokowego, choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa.

 

Wszechobecne czynniki uciążliwe i szkodliwe 
Narażenie zawodowe pielęgniarek i położnych na czynniki uciążliwe i szkodliwe występujące w ich środowisku pracy może prowadzić m.in. do chorób zawodowych, jak i parazawodowych, czyli częstych i mogących mieć związek z wykonywaną pracą zawodową. Dlatego tak istotna jest znajomość przyczyn, objawów i negatywnych skutków zdrowotnych narażenia zawodowego oraz zasad zapobiegania patologii zawodowej.


Czynniki biologiczne (mikro- i makroorganizmy) niosą ryzyko chorób zakaźnych (jak wirusowe zapalenie wątroby, gruźlica). Czynniki chemiczne mogą oddziaływać na organizm drażniąco (np. środki odkażające – poprzez skórę, błony śluzowe, drogi oddechowe), dusząco, embrio- i gonotoksycznie, mutagennie, narkotycznie, rakotwórczo (cytostatyki), teratogennie (uszkadzając płód), uczulająco (środki dezynfekcyjne, lateks, metale), żrąco.

 

Mogą ponadto mieć wpływ miejscowy, ogólny, natychmiastowy i późny. Działaniu rakotwórczemu czynników chemicznych sprzyja palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, niewłaściwa dieta (produkty przetworzone, wędzone, barwione; tłuste, nadmiar żywności pochodzenia zwierzęcego i niedobór pokarmów roślinnych), niektóre zachowania seksualne, zanieczyszczone środowisko, przemysł, leki (np. cytostatyki), zabiegi medyczne.


Czynniki fizyczne, w tym różnego rodzaju promieniowanie (szczególnie jonizujące), mogą uszkadzać oczy, skórę, a także wiele narządów, w tym gonady. Czynniki ergonomiczne, związane ze sposobem wykonywania pracy, grożą przede wszystkim schorzeniami narządów układu ruchu (zwłaszcza kręgosłupa). Szczególne narażenie pielęgniarek wynika z pracy polegającej na przemieszczaniu ciężarów i wymuszonej pozycji ciała (dźwiganie chorych, długotrwałe chodzenie, stanie czy praca z monitorami ekranowymi).


Czynniki natury psychospołecznej, stresotwórcze są liczne i zróżnicowane, a przy tym często podległe subiektywnej ocenie i trudne do pomiaru i oceny. Negatywne skutki stresu (stanu przeciążenia organizmu, przekroczenia jego zdolności adaptacyjnych i wydolności) dotyczą zaburzeń w funkcjonowaniu człowieka w sferze fizycznej (choroby, w tym psychosomatyczne), psychicznej, społecznej, prowadzą do zaburzonych zachowań i relacji międzyludzkich.

 

Narażenie można ograniczyć
W ograniczaniu szkodliwego wpływu narażenia na czynniki zawodowe największą rolę odgrywa profilaktyka, zapobieganie patologiom zawodowym. Opieka profilaktyczna nad zdrowiem pracowników polega na stosowaniu różnorodnych działań. Prewencja to redukowanie zagrożeń w miejscu pracy. Profilaktyka dzieli się na profilaktykę wczesną, drugo- i trzeciorzędową. Wczesna polega na zapobieganiu powstawaniu chorób przez zdrowy styl życia oraz bezpieczne i higieniczne warunki pracy (BHP).

 

Profilaktyka wtórna to wczesne wykrywanie chorób przez uwzględnienie czynników ryzyka, np. badania profilaktyczne, przesiewowe. Na profilaktykę trzeciorzędową składa się leczenie, rehabilitacja, zapobieganie pogłębianiu się choroby.


Promocja zdrowia  to wzmacnianie i utrzymanie zdrowia przy wykorzystaniu działań profilaktycznych i edukacji zdrowotnej, czyli przekazywanie wiedzy i kształcenie umiejętności prozdrowotnych oraz motywowanie do takich zachowań. Trzecim elementem promocji zdrowia jest polityka prozdrowotna, czyli stwarzanie warunków umożliwiających promowanie zdrowia.
 

Profilaktyka w miejscu pracy ma trojaki charakter: techniczny, organizacyjno-prawny i medyczny. Profilaktyka techniczna może być zbiorowa – gdy chroni grupę pracowników (przykłady: automatyzacja, hermetyzacja, klimatyzacja, ekrany, osłony, filtry, pomiary, np. dozymetria) i indywidualna; tu przykładami są środki ochrony osobistej i odzież robocza. Profilaktyka organizacyjno-prawna obejmuje takie przedsięwzięcia pracodawcy, jak szkolenia pracowników, nadzór, rotacja personelu, skrócony czas pracy, urlopy, stosowane w miejscu pracy zakazy i nakazy, instrukcje, regulaminy, standardy postępowania itd.

 

Przykładami profilaktyki medycznej są: badania profilaktyczne pracowników, czynne poradnictwo, sanatoria, szczepienia, zdrowy styl życia, bezpieczne i higieniczne warunki pracy, edukacja zdrowotna.


mgr piel. Elżbieta Mielczarek-Pankiewicz
specjalista medycyny społecznej
specjalista pielęgniarstwa w dziedzinie ochrony zdrowia pracujących

 


 

Źródło: Magazyn Pielęgniarki i Położnej Nr 3/2010
Autor: Elżbieta Mielczarek-Pankiewicz
Data dodania: 2011-11-06 14:59:32
Data modyfikacji: 2011-11-06 15:00:52
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.