Zakażenia szpitalne w Wielkiej Brytanii

Zakażenia szpitalne są bardzo poważnym problemem na całym świecie i stale stwierdza się wzrost ich liczby. Na ilość zakażeń decydujący wpływ ma postępowanie pracowników służby zdrowia.

Zakażenia szpitalne (healthcare associated infection) są to infekcje nabyte w czasie pobytu pacjenta w placówce służby zdrowia: szpitalu, domu opieki lub w czasie świadczenia opieki medycznej poza nią; dotyczą też pracowników służby zdrowia. Większość z zakażeń jest wywołana przez bakterie atakujące układ moczowy lub oddechowy.

Wiele czynników sprzyja występowaniu zakażeń. Przede wszystkim są to niewłaściwe techniki stosowane przez personel, tj. nieprawidłowe przygotowywanie leków czy niezachowywanie zasad higieny podczas wykonywania czynności zawodowych. Zakażeniom sprzyja też duża liczba pacjentów przy często niewystarczającej ilości personelu oraz nadużywanie i brak właściwej kontroli wkłuć, cewników itp. Innymi ważnymi przyczynami są nadużywanie antybiotyków oraz nowe i uodporniające się na antybiotykoterapię drobnoustroje. Poza tym zakażeniom sprzyja wzmożona migracja ludności i podróżowanie.

W warunkach szpitalnych najczęstsze są nabyte infekcje układu moczowego (23%) i układu oddechowego (23%), następnie zakażenia pooperacyjne (11%), skóry (10%) i przenoszone przez krew (6%). Dużą grupę stanowią zakażenia innymi patogenami (27%).

 Łańcuch zakażenia, opisujący drogi rozprzestrzeniania się infekcji, przebiega następująco:
-czynnik etiologiczny – drobnoustrój wywołujący zakażenie,
-rezerwuar – miejsce/człowiek/zwierzę bytowania drobnoustrojów,
-źródło zakażenia – przedmiot/człowiek/zwierzę przenoszące zakażenie,
-drogi szerzenia – droga, jaką drobnoustroje mogą się dostać do organizmu (np. kropelkowa, pokarmowa, kontakt bezpośredni),
-wrota zakażenia – miejsce wniknięcia do organizmu drobnoustrojów (np. w układzie oddechowym błona śluzowa nosa),
-osoba podatna na zakażenie.

Zwiększenie liczby zakażeń lub wybuch epidemii w szpitalu czy na oddziale ma bardzo znaczące konsekwencje. Najpoważniejsze dotyczą oczywiście stanu zdrowia pacjentów i innych osób, poza tym mają wymiar ekonomiczny, ponieważ konieczne bywa zamykanie oddziałów, odsuwanie w czasie planowych zabiegów, opóźnianie procedur szpitalnych, co przynosi poważne straty. Zwiększa się od razu liczba badań wykonywanych w laboratorium, brakuje personelu z powodu absencji związanej z wystąpieniem choroby i tego, że jest więcej pracy. Dodatkowo w oczach pacjentów i opinii publicznej placówka uzyskuje złą opinię.

Zespół do spraw zakażeń szpitalnych
Rola i zadania zespołu do spraw zakażeń szpitalnych (Infection Prevention and Control Team) to przede wszystkim wprowadzenie planu zwiększającego bezpieczeństwo pacjentów przez redukcję czynników zależnych bezpośrednio od pracy personelu służby zdrowia i nadzór nad przestrzeganiem tego planu.
Programy wspomagające pracę zespołów/pielęgniarek epidemiologicznych opierają się na badaniach naukowych (Evidence Based Practice, EBP). Zmniejszenie liczby zakażeń jest możliwe jedynie dzięki wykwalifikowanemu personelowi i jego świadomości. Dotyczy to całego personelu pracującego w szpitalu, począwszy od osób sprzątających poprzez zatrudnione w kuchni, rozdające posiłki oraz oczywiście opiekunów, pielęgniarki, lekarzy itd. Ważnym elementem jest edukowanie wszystkich pracowników, pacjentów i ich rodzin oraz wszystkich biorących udział w opiece nad pacjentem.

Do obowiązków pielęgniarki epidemiologicznej należy postępowanie zgodne z polityką zakładu i procedurami związanymi z epidemiologią. Jest odpowiedzialna za edukację personelu oraz regularne przeprowadzanie regularnych audytów sprawdzających. Jeśli uaktualnia procedury, musi poinformować personel o zmianach. Do niej należy też prowadzenie dokumentacji związanej z zakażeniami.
W zależności od zwyczajów danego oddziału zadania pielęgniarki epidemiologicznej mogą być rozszerzone o kontrolowanie stosowania antybiotyków, pobieranie próbek i sprawdzanie wyników badań bakteriologicznych. Oprócz tego prowadzi ona statystykę, współpracuje z laboratorium i mikrobiologiem, zespołami epidemiologicznymi oraz innymi, jak np. zespół leczenia ran.

Standardy postępowania
Standardy postępowania mające na celu ograniczenie zakażeń szpitalnych dotyczą przede wszystkim zapobiegania skaleczeniom spowodowanym przez użyte igły, skalpele i inne ostre narzędzia, jak również bezpośredniemu kontaktowi z płynami ustrojowymi. Opisują również realizację szczepień personelu przeciw WZWb, sposoby zapobiegania zanieczyszczeniu sprzętów przeznaczonych dla pacjentów (m.in. aparaty do pomiarów ciśnienia, termometry), i sposoby utrzymywania właściwej higieny, szczególnie rąk personelu i pacjentów.

Personelowi zaleca się zakrywanie opatrunkami nawet drobnych ran i skaleczeń, mycie rąk/dezynfekcję płynami z zawartością alkoholu według 6-etapowej techniki mycia rąk, ocenę i unikanie ryzyka zanieczyszczenia krwią/płynami ustrojowymi. Oprócz tego wymaga się noszenia odzieży ochronnej (tj. foliowych fartuchów, rękawiczek, masek), odpowiedniej dezynfekcji miejsc skażonych rozlanymi płynami ustrojowymi oraz stosowania innych obowiązujących procedur.
Problemy z przestrzeganiem zaleceń wynikają najczęściej z niedostatecznej wiedzy i złej współpracy pielęgniarki/zespołu epidemiologicznego z innymi pracownikami. Istotne znaczenie ma również uciążliwość i brak czasu na wykonanie wszystkich zalecanych czynności w sposób prawidłowy oraz zła jakość środków higieny.

Procedury obowiązujące w Wielkiej Brytanii
Na koniec wymienię najważniejsze wybrane procedury obowiązujące obecnie we wszystkich placówkach służby zdrowia na terenie Wielkiej Brytanii:
-Aseptyczna technika bezdotykowa (Aseptic Non Touch Technique) polega na wskazaniu kluczowych części stosowanych sprzętów używanych do wykonania czynności aseptycznych, takich jak dożylne podawanie leków, postępowanie z wkłuciami centralnymi, wykonanie opatrunków, i niedopuszczenie do kontaminacji tych części.
-Właściwa higiena rąk, stosowanie 6-etapowej techniki mycia rąk.
-Przestrzeganie 5 sytuacji obowiązkowego mycia rąk: *przed kontaktem z pacjentem, *przed wykonaniem procedur aseptycznych, *po ekspozycji, *po kontakcie z pacjentem, *po kontakcie z przedmiotami z otoczenia pacjenta.
-Właściwe utylizowanie zużytego sprzętu medycznego, w tym odpadów tzw. ostrych.
-Właściwe postępowanie z pościelą, w tym skażoną płynami ustrojowymi.
-Prawidłowe przygotowanie i przechowywanie posiłków.
-Odpowiednie mycie, dekontaminacja, dezynfekcja sprzętów medycznych, podłóg, sprzętów z otoczenia pacjenta.
Piśmiennictwo u autorki.
Katarzyna Trzpiel
 

Artykuł ukazał się w Magazynie Pielęgniarki i Położnej