szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 10.01.2011

W najnowszym numerze
W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Idea samorządności

Bogatym źródłem informacji na temat początków samorządu zawodowego pielęgniarek i położnych jest książka Urszuli Krzyżanowskiej-Łagowskiej pt. „Idea samorządności”; której publikacja zbiegła się z jubileuszem 20-lecia naszego samorządu. Warto zapoznać się z nią. Proponujemy zacząć od poniższego wyboru cytatów. Składają się na niego nie tylko wypowiedzi autorki, lecz również wspomnienia i opinie osób, które w różnym czasie, w różnym zakresie i w różny sposób pracowały na rzecz samorządu. Pozwalają one bardziej obiektywnie odtworzyć przebieg wydarzeń sprzed 20 lat.

 

 

 

 

 

 

 

 

Urszula Krzyżanowska-Łagowska
„Idea samorządności. Wspomnienia – rozmowy – fakty”, NIPiP 2011.
Ponad 300 stron, blisko 40 archiwalnych zdjęć, twarda oprawa.
Do kupienia w Naczelnej Izbie Pielęgniarek i Położnych. Cena: 36 zł + koszt przesyłki. Książkę można zamówić drogą mailową lub telefonicznie.
 izba@izbapiel.org.pl,  tel. 22 327 61 61.


 

 

 

 

 

 

  

Wprowadzenie

Samorządy zawodowe, a w szczególności samorządy zawodów zaufania publicznego, są nieodłącznym elementem społeczeństwa obywatelskiego. Razem z samorządem terytorialnym są nierozerwalnym elementem państwa demokratycznego. (…) dopiero w 1989 roku można mówić o zaistnieniu odpowiedniego klimatu do wprowadzenia widocznych zmian demokratycznych w naszym kraju.

 

Klimat ten sprzyjał m.in. powołaniu do życia 16 samorządów zaufania publicznego, a ich znaczenie dla państwa jest udokumentowane w Konstytucji, gdzie w rozdziale I w art. 17 potwierdzone zostało prawo tworzenia samorządów zawodów zaufania publicznego do reprezentowania swych członków oraz sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

 

Rzeczą oczywistą stało się przeświadczenie, że Polsce niezbędni są ludzie wykształceni, postępujący według zasad etyki. Samorządy zawodowe, których rolą jest dbałość o należyte wykonywanie zawodów, mogły się temu celowi przysłużyć.
Stanisław Rymar, prezes Naczelnej Rady Adwokackiej w latach 2001–2007
 

***
Można śmiało powiedzieć, że powołując do życia samorząd, otworzyliśmy nowy rozdział w historii pielęgniarstwa i położnictwa, którego motto brzmi: „nic o nas bez nas”. Uprawnienia, które uzyskaliśmy, to następny etap. Wynika on z ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej z 5 lipca 1996 roku, która reguluje status zawodowy pielęgniarek i położnych jako zawodów samodzielnych.

 

(…) Zdawaliśmy sobie sprawę, że działalność samorządu to nie tylko załatwianie spraw bieżących, ale również inwestowanie w przyszłość. Byliśmy i jesteśmy środowiskiem, które nie czeka biernie, aż ktoś ofiaruje mu lepsze jutro. Od lat aktywnie włączamy się w proces zmian.
Ilona Tułodziecka, prezes NRPiP w latach 1995–2003
 

***
Poprzez przyznanie samorządowi prawa do sprawowania pieczy i nadzoru nad należytym wykonywaniem naszych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony, każdy z nas stał się immanentną częścią władztwa państwowego. Poprzez przejęcie jego uprawnień i obowiązków każdy z nas daje wyraz wiarygodności i rzetelności w prowadzeniu spraw zawodowych.

 

Harmonijne łączenie złożonych funkcji w samorządzie zawodowym, powinności wobec zawodu i wobec społeczeństwa (…) uświadamia wszystkim zainteresowanym potrzebę działania zgodnego z interesem publicznym. (…) Ważne również jest podejmowanie dyskusji na temat rosnących wymagań i zawodowej odpowiedzialności.

 


Zawody pielęgniarki i położnej są zawodami zaufania publicznego. Wynika to wprost z normy wprowadzonej z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. (…) Oznacza to społeczne zaufanie, polegające na założeniu, że wszyscy, którzy wykonują zawód pielęgniarki czy położnej, kierują się dobrą wolą i właściwymi motywacjami, dokładają należytej staranności zawodowej oraz prezentują wartości i postawy etyczne takie, jakich społeczeństwo od tych zawodów oczekuje.
Elżbieta Buczkowska, prezes NRPiP w latach 2003–2011
 

***
Maria Cichońska-Marczak, sekretarz Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych III kadencji, zastanawia się, czy zawody pielęgniarki i położnej spełniają kryteria wolnych zawodów. Są one następujące: wysokie kwalifikacje zawodowe, brak ingerencji zewnętrznej w metody działania, szczególny charakter stosunków pomiędzy dawcą a biorcą świadczeń, własna korporacja zawodowa, obowiązek zachowania tajemnicy, osobista odpowiedzialność prawna i zawodowa wykonawcy oraz szczególny charakter przedmiotu czynności zawodowych
Cichońska-Marczak M.: Pielęgniarka, położna – wolne zawody. „Magazyn Pielęgniarki i Położnej” nr 4/2001

 

Początki

„Projekt ustawy o Izbie Pielęgniarek i Położnych mocno podkreśla konieczność odrębności i samodzielności pielęgniarek i położnych. Szeroka dziedzina działalności dla dobra człowieka wymaga w praktyce, aby pielęgniarki podlegały pielęgniarkom, położne położnym, a nie jak to miało miejsce dotychczas, lekarzom i pracownikom administracji, którzy kontrolowali rutynowe czynności i dyscyplinę pielęgniarek i położnych (…).

 

Możliwość zdobywania zawodu opartego na wykształceniu, samodzielności i odrębności w sprawach pielęgnowania ma sprzyjać podniesieniu kultury ogólnej, statusu społecznego, ochronie tytułu zawodowego, osiąganiu wysokiego poziomu moralnego (…).Najwięcej trudności pojawia się w związku z dążeniem pielęgniarek i położnych do przejęcia prawa decydowania o poziomie i kierunku kształcenia, opracowywania programów szkół przez pielęgniarki i położne (…).

 

Do zadań Izby pielęgniarek i położnych należy ochrona tytułu zawodu pielęgniarki i położnej, przygotowanie teoretyczne i praktyczne, opracowywanie programów szkolenia, określenie liczby szkół pielęgniarek i położnych, nadzór nad praktyką zawodową, nadawanie uprawnień zawodowych, opracowanie ustawodawstwa, utrzymywanie i nawiązywanie kontaktów ze stowarzyszeniami międzynarodowymi, propagowanie pielęgniarstwa, pomoc w organizowaniu placówek prowadzonych przez pielęgniarki i położne.

 

Ponadto pośrednictwo pracy, prowadzenie lub inicjowanie badań związanych z zawodem, zbieranie danych statystycznych, gromadzenie materiałów historycznych, wydawanie własnych biuletynów”.
Uzasadnienie do projektu ustawy o samorządzie pielęgniarskim i położnych; pismo do Marszałka Sejmu podpisane przez L. Domagałę i A. Koziarę


***
„Skuteczność i sprawność działania służby zdrowia zależy w równym stopniu od postępu w naukach medycznych, jak również od sprawnego systemu zarządzania w służbie zdrowia oraz umiejętnym wyzwalaniu inicjatyw społecznych obywateli w tym zakresie i troski każdego obywatela o własne zdrowie.

 

Formą wychodzącą naprzeciw tym dążeniom we współczesnym świecie jest rozwój samorządności zawodowej i innej. Zjawisko to obserwuje się w krajach, które osiągnęły wysoki rozwój cywilizacyjny i kulturalny”.
Krzyżanowska-Łagowska U.: Samorząd Pielęgniarski. Uzasadnienie do projektu (dokument przyjęty przez Prezydium ZG PTP)


***
– Bardzo sobie cenię ten okres pracy w samorządzie. Miałyśmy w sobie tyle pasji i tyle było do zrobienia. (…) Towarzyszył nam zapał, entuzjazm i wiara, że tworzymy coś własnego, coś dla nas wszystkich istotnego. (…) (Do osiągnięć) zaliczam przeszkolenie w różnych formach (kursy specjalistyczne, kwalifikacyjne, konferencje) (…).

 

Po drugie samorząd finansował kształcenie podyplomowe (…). Wszystkie studiujące pielęgniarki mogły się zwrócić o nieoprocentowaną pożyczkę na czesne. Kształcenie stało się naszym priorytetem.
Władysława Murawska przewodniczącą Okręgowej Rady I kadencji i w Gdańsku
 

***
Prezentując Wysokiej Izbie w czasie pierwszego czytania projekt ustawy, omówiłam m.in. rozwój pielęgniarstwa w Polsce, wskazałam na rozwój myśli pielęgniarek dążących do samostanowienia o sprawach zawodu, godności własnej, więzi społecznej oraz roli, jaką winna spełniać pielęgniarka jako członek zespołu terapeutycznego, a także potrzebę posiadania wpływu na funkcjonowanie ochrony zdrowia, kształcenie zawodowe oraz określenie zadań i roli, jaką pielęgniarka powinna spełniać w systemie na rzecz społeczeństwa. (…)

 

W okresie prac nad ustawą (…) pracowaliśmy na rzecz nowego porządku prawnego, który umożliwi rozwój zawodu, pozwoli uczestniczyć na prawach partnera w kształtowaniu systemu ochrony zdrowia, wzmocni samodzielność zawodową.
Krystyna Ejsmont, posłanka na Sejm X kadencji


***
„W świadomości ogółu funkcjonują do dzisiaj takie wzorce, jak: gotowość do ślepego poświęcenia, opartego na wyrzeczeniach, ślepym posłuszeństwie w stosunku do lekarzy, zwierzchników i pracowników administracji. Pielęgniarka stała się przede wszystkim usłużnym wykonawcą poleceń lekarskich, bez prawa głosu w sprawach merytorycznych. Powoduje to przesunięcie na dalszy plan podstawowych zadań pielęgniarstwa, tj. pielęgnowania i opieki nad pacjentem.

 

Powstający samorząd będzie dążył do właściwego funkcjonowania zawodów pielęgniarki i położnej (…).Musi to być samorząd apolityczny i w pełni niezależny. Tylko taki samorząd będzie w stanie podołać ogromowi zadań”.
Biuletyn nr 2 Ogólnopolskiego Komitetu Organizacyjnego Samorządu Pielęgniarek i Położnych. Wydanie specjalne. Maj 1991
 

***
„Powstanie Izb Pielęgniarek i Położnych jest fragmentem spełniania społecznych oczekiwań na Samorządową Rzeczypospolitą, samorządność lokalną, zawodową. Jest realizacją oczekiwań i dyskusji trwających ponad 10 lat, pierwszych postulatów z 1980, a także porozumień Okrągłego Stołu (…).

 

We wszystkich krajach na świecie, w których pielęgniarstwo reprezentuje wysoki poziom i właściwe miejsce w systemie ochrony zdrowia społeczeństwa, jak np. Wielka Brytania, kraje nordyckie, USA, Kanada, do poziomu których mamy ambicję zbliżyć się – od dziesięcioleci obok związków zawodowych, naukowych stowarzyszeń pielęgniarskich, funkcjonują samorządy zawodowe.
Krystyna Sienkiewicz, wiceminister w MZiOS; wystąpienie na I Krajowym Zjeździe Pielęgniarek i Położnych


***
Opracowanie nowej ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej stało się palącą potrzebą. Więc podjęliśmy nad nią pracę naprawdę heroiczną. Nie potrafię wprost opisać mozołu tych prac, dyskusji i uzgodnień, trudnego do przezwyciężenia sprzeciwu środowiska lekarskiego wobec zapisów, dotyczących zadań pielęgniarek i położnych, a w szczególności niezgody na zapisy o wykonywaniu czynności leczniczych i rehabilitacyjnych.

 

Drugim zagadnieniem, o które toczyła się zacięta walka, był zapis dający pielęgniarkom i położnym prawo do odmowy wykonania zlecenia lekarskiego zarówno z przyczyn sprzecznych z sumieniem pielęgniarki, jak również w przypadku, gdy miałaby ona wątpliwości, czy aby zlecenie jest poprawne.
Tekst autorski
 

Praca organiczna
Samorząd pielęgniarski stawał się coraz bardziej widoczny w Polsce. Bez ciężkiej pracy rad izb okręgowych nie byłoby to możliwe. Każda izba okręgowa na miarę swoich możliwości przyczyniała się do wspólnego dobra. Gdańsk pielęgnował ideały solidarnościowe, Kraków poprzez swoje tradycje i kontakty przewodniczącej rozwijał myśl etyczną i humanistyczną w naszych projektach ustaw, organizował spotkania z wybitnymi profesorami, Lublin, ośrodek akademicki i siedziba pierwszego Wydziału Pielęgniarstwa, wspierał swoja wiedzą Komisję Etyki i Komisję Standardów.

 

Przewodnicząca Okręgowej Izby w Lublinie zorganizowała pierwszy ośrodek doskonalenia zawodowego dla pielęgniarek i położnych prowadzony przez Izbę, a także nawiązała współpracę w zakresie rozwoju opieki długoterminowej z przedstawicielami pielęgniarstwa z Holandii. Wielu członków komisji problemowych stało się znanymi postaciami pielęgniarstwa o wybitnym dorobku intelektualnym. Dzieła rozpoczęte w I kadencji będą rozwijać w następnym okresie, napiszą po kilka książek, pokończą studia wyższe, obronią prace doktorskie, rozwiną nowe działy opieki pielęgniarskiej. Podejmą szereg innych aktywności w ramach samorządu, rozwijając jego ideę.
Tekst autorski


***
– Budowa takiej organizacji na szczeblu krajowym i współtworzenie jego struktur w kraju to ogromne zadanie. (…)  Pierwsza kadencja to oprócz problemów organizacyjnych intensywne prace legislacyjne nad ustawą o zawodach pielęgniarki i położnej. To również podjęcie współpracy z organizacjami za granicą, m.in. ze Słowacją i Kanadą (…).

 

Do Polski przyjeżdżali konsultanci wspierać nas w rozwoju podstawowej opieki zdrowotnej, tworzeniu rejestru pielęgniarek i położnych oraz w zarządzaniu w ochronie zdrowia, a z Polski również dwukrotnie wyjeżdżały osoby na szkolenie. Nie można również pominąć pracy NRPiP nad opracowaniem pierwszych standardów zawodowych, co jest ustawowym obowiązkiem samorządu; prace nad ich opracowaniem rozpoczęto w I kadencji.


Kolejne dwie kadencje to budowa opieki długoterminowej, praca nad kolejnymi standardami zawodowymi. (…) to również organizacja Targów Kompensum. (…) Chcieliśmy pielęgniarkom i położnym dać wiedzę o nowoczesnych wyrobach medycznych, środkach do pielęgnacji, urządzeniach wspomagających pracę pielęgniarek. (…)

 

Czwarta i piąta kadencja to tworzenie i rozwijanie systemu kształcenia podyplomowego oraz problemy z utrzymaniem standardów kształcenia przeddyplomowego, wprowadzanie nowej formy prawnej zatrudniania w szpitalach pielęgniarek na kontraktach, starania o dalszy rozwój opieki długoterminowej, no i rozwiązywanie problemów zawodowych w ustawicznie reformowanej podstawowej opiece zdrowotnej. (…)


Kto, jeżeli nie pielęgniarki i położne, ma decydować o przygotowywaniu procedur czy opiniowaniu aktów prawnych, pozwalających na wykonywanie zawodu i na bezpieczeństwo jego wykonywania? Ogromne środki finansowe samorząd przeznacza na dofinansowanie kształcenia podyplomowego swoich członków. Czasem słyszę gdzieś pytanie: „a co właściwie samorząd daje?”. Myślę, że osoba, która zna ustawę o samorządzie i ustawę o zawodach, wie, jakie ustawowe obowiązki ma on względem swoich członków. (…) Nie wyobrażam sobie, aby w obecnych czasach nie było samorządu, a o sprawach dotyczących naszych zawodów – ich rozwoju, kształcenia, standardów, zasad etyki zawodowej itp. mieliby decydować przedstawiciele innych grup zawodowych.
Lucyna Jakubowska, dyrektor biura NIPiP


***
 „Kończy się pierwsza kadencja samorządu pielęgniarek i położnych. Była ona dla środowiska egzaminem z samorządności, rozumianej (…) nie tylko jako władza, ale również jako obowiązek. Był to egzamin zdany pozytywnie. Gdybym miał wystawić ocenę, byłaby ona celująca. A pracy było naprawdę dużo – stworzyć od nowa największy w Polsce samorząd.

 

Ogrom pracy organizacyjnej, budowanie od nowa struktur, ale również prawo wykonywania zawodu, nadzór nad należytym wykonywaniem zawodu, szkolenia, akcje informacyjne (…). To wszystko pokazało, że pielęgniarki potrafią się bardzo sprawnie zorganizować”.
Wystąpienie M. Balickiego na II Krajowym Zjeździe Pielęgniarek i Położnych w Warszawie, Gazeta Zjazdowa


***
„Są trzy obszary działalności samorządowej. Po pierwsze – rozwój zawodu i modeli pielęgnowania. Po drugie – warunki pracy i płacy pielęgniarek i położnych. Po trzecie – rozwój idei samorządności i wypracowania właściwych relacji ze społeczeństwem (…). Samorządność zawodowa pielęgniarek i położnych jest trwałym fundamentem polskiej rzeczywistości.

 

Życzmy jej wspólnie wszelkiej pomyślności i dobrego dojrzewania. Nie jest ona związkiem zawodowym ani partią polityczną, jest organizacją reprezentującą zawodowe, społeczne i gospodarcze interesy pielęgniarek i położnych w tym kraju” (…)
Niepublikowane wystąpienie prezes Urszuli Krzyżanowskiej-Łagowskiej na II Krajowym Zjeździe Pielęgniarek i Położnych


***
Myślę, że władze samorządowe mają teraz dobrze, ponieważ za warunki pracy i płacy w Polsce odpowiada silny Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych. Rozwój zawodu, modele pielęgnowania – to zadanie dla uczelni kształcących pielęgniarki i stowarzyszeń pielęgniarskich, których mamy tyle ile potrzeba.

 

Samorządowi pozostały bardzo konkretne sprawy: nadzór nad jakością świadczeń poprzez system rejestracji, wydawanie prawa wykonywania zawodu, opracowanie standardów zawodowych i czuwania nad stroną etyczną. Idea samorządności się ziściła. Ale czy wszyscy rozumiemy proces, który do niej doprowadził? Czy szanujemy to, co w długim procesie przemian w naszym kraju i pielęgniarstwie uzyskaliśmy?
Tekst autorski


***
– Nasza korporacja była instytucją zupełnie nową, powstałą od podstaw, bez tradycji i doświadczenia. W ręce jej członków została oddana część uprawnień administracji państwowej (zadania zlecone od państwa).

 

Zapał, z jakim przystąpiliśmy do budowania zrębów tego samorządu, pozwalał oczekiwać, że będziemy świadkami rodzenia się nie tylko korporacji zawodowej, lecz i świadomości zawodowej oraz ruchów demokratycznych wewnątrz tych zawodów, naszego przebudzenia politycznego, uśpionego przynależnością do grupy zawodowej niedocenianej i żyjącej w przeświadczeniu małej wartości własnej.
Grażyna Nowak, wiceprezes NRPiP I i III kadencji

 

Podsumowanie

Dwadzieścia lat samorządu zawodowego sprzyja refleksji i dyskusji nad przyszłością i dalszym funkcjonowaniem organizacji, której istotą jest wzmacnianie struktury demokratycznego państwa, umacnianie społeczeństwa świadomego i odpowiedzialnego za określony obszar aktywności zawodowej i społecznej. W przypadku samorządu pielęgniarek i położnych jest to obszar ochrony zdrowia.
Elżbieta Buczkowska, prezes NRPiP w latach 2003–2011

 

Cytaty pochodzą z książki „Idea samorządności” Urszuli Krzyżanowskiej-Łagowskiej, s. 10, 13, 15, 44, 49, 59, 88, 149, 156, 175, 211, 215, 234, 249, 251, 253, 262, 15.
Śródtytuły od redakcji.
 

 

Urszula Krzyżanowska-Łagowska
„Idea samorządności. Wspomnienia – rozmowy – fakty”, NIPiP 2011.
Ponad 300 stron, blisko 40 archiwalnych zdjęć, twarda oprawa.
Do kupienia w Naczelnej Izbie Pielęgniarek i Położnych. Cena: 36 zł + koszt przesyłki. Książkę można zamówić drogą mailową lub telefonicznie.
 izba@izbapiel.org.pl,  tel. 22 327 61 61.

 

Wybór i redakcja: M.Domagała

Źródło: Idea samorządności. Wspomnienia – rozmowy – fakty
Autor: M.Domagała
Data dodania: 2011-10-19 22:16:57
Data modyfikacji: 2019-07-14 19:20:12
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.