szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 10.01.2011

W najnowszym numerze
W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Ochrona pracownika przed czynnikami biologicznymi. Podstawowe obowiązki pracodawcy

Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej zapoczątkowało w polskim systemie prawnym zmiany, których celem jest uzgodnienie go z obowiązującym w UE. Jednym z obszarów, który wymaga takich działań, jest ochrona zdrowia i życia człowieka w środowisku pracy. 
 
W wyniku implementacji dyrektyw UE do prawodawstwa polskiego wprowadzono szereg przepisów szczegółowych, dotyczących ochrony pracowników przed skutkami określonego ryzyka związanego z wykonywaną przez nich pracą.
 
Jednym z takich przepisów jest Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych dla zdrowia czynników biologicznych w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, zwane dalej Rozporządzeniem.
 
W prawie krajowym kwestie związane z czynnikami biologicznymi w miejscu pracy reguluje art. 222 Kodeksu pracy, który stanowi, iż w razie zatrudniania pracownika w warunkach narażenia na działanie szkodliwych czynników biologicznych pracodawca stosuje wszelkie dostępne środki eliminujące narażenie, a jeżeli nie jest to możliwe – ograniczające stopień narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki.
 
Zapis art.2221 §1 zobowiązuje również pracodawcę do prowadzenia rejestru prac narażających pracowników na działanie szkodliwych czynników biologicznych oraz rejestru pracowników zatrudnionych przy wykonywaniu tych prac.
 
Rozporządzenie reguluje następujące kwestie:
I klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników biologicznych (1),
II wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych,
 
III szczegółowe warunki ochrony pracowników przed zagrożeniami spowodowanymi przez szkodliwe czynniki biologiczne, w tym rodzaje środków niezbędnych do zapewnienia ochrony
zdrowia i życia narażonych pracowników, zakres stosowania tych środków oraz warunki i sposób monitorowania stanu zdrowia pracowników narażonych na czynniki biologiczne (2),
 
IV sposób prowadzenia rejestru prac narażających pracowników na działanie szkodliwych czynników biologicznych i rejestru pracowników zatrudnionych przy tych pracach oraz sposobu ich przechowywania.
 
I Szkodliwe czynniki biologiczne to *drobnoustroje komórkowe (bakterie, grzyby, pierwotniaki), w tym zmodyfikowane genetycznie, *jednostki bezkomórkowe zdolne do replikacji lub przenoszenia materiału genetycznego (wirusy, wiroidy), w tym zmodyfikowane genetycznie, *hodowle komórkowe, *pasożyty wewnętrzne człowieka. Czynniki te mogą być przyczyną zakażenia, alergii lub zatrucia.
 
Szkodliwe czynniki biologiczne zaklasyfikowano do czterech grup zagrożenia zgodnie z poziomem ryzyka zakażenia, wykorzystując następujące kryteria: *możliwość wywołania chorób u człowieka, *zagrożenia dla pracowników, jakie te choroby wywołują, *rozprzestrzenianie się (lub nie) choroby wśród populacji, *możliwości profilaktyki lub leczenia.
 
Grupa zagrożenia 1: czynniki biologiczne, przez które wywołanie chorób u ludzi jest mało prawdopodobne.
Grupa zagrożenia 2: czynniki biologiczne, które mogą wywoływać choroby u ludzi, mogą być niebezpieczne dla pracowników, ale rozprzestrzenienie ich w populacji ludzkiej jest mało prawdopodobne. Zazwyczaj istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia.
 
Grupa zagrożenia 3: czynniki biologiczne, które mogą wywoływać u ludzi ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, a ich rozprzestrzenienie wśród ludzi jest bardzo prawdopodobne. Zazwyczaj istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia. W tej grupie została wydzielona podgrupa obejmująca czynniki biologiczne, które stanowią ograniczone ryzyko zakażenia dla pracowników, ponieważ nie są zazwyczaj przenoszone drogą powietrzną.
 
Grupa zagrożenia 4: czynniki biologiczne, które wywołują ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, a ich rozprzestrzenienie w populacji ludzkiej jest bardzo prawdopodobne. Zazwyczaj nie istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia.
 
W wykazie czynników biologicznych pojawiają się dodatkowe oznaczenia, jeśli dany czynnik może wywoływać reakcje alergiczne (A) lub toksyczne (T), dostępna jest skuteczna szczepionka (V) lub wskazane jest przechowywanie listy narażonych pracowników przez okres dłuższy niż 10 lat (D).
 
W Rozporządzeniu nie zamieszczono wykazu czynników biologicznych zaklasyfikowanych do 1. grupy zagrożenia. Należy jednak pamiętać, że jeżeli czynniki biologiczne nie zostały ujęte w wykazie w grupach zagrożenia 2-4, nie można ich automatycznie klasyfikować do grupy zagrożenia 1. 
 
II W Rozporządzeniu określono wykaz prac, podczas których wykonywania występuje narażenie pracownika na kontakt ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi. Oto one: *praca w zakładach produkujących żywność, *w rolnictwie, *praca, podczas której dochodzi do kontaktu ze zwierzętami lub produktami pochodzenia zwierzęcego,
 
*praca w jednostkach ochrony zdrowia, *praca w laboratoriach klinicznych, weterynaryjnych lub diagnostycznych, *w zakładach gospodarki odpadami, *przy oczyszczaniu ścieków, *w innych okolicznościach niż wymienione, podczas której jest potwierdzone narażenie na działanie czynników biologicznych.
 
Szkodliwe czynniki biologiczne mogą być przenoszone drogą powietrzną (aerozol, pyły), kontaktową (zanieczyszczone narzędzia, aparatura, leki), przez krew i inne płyny ustrojowe, drogą pokarmową i przez wektory (np. kleszcze, muchy). W rozprzestrzenianiu się tych czynników w środowisku pracy największe znaczenie epidemiologiczne ma droga powietrzno-pyłowa i powietrzno-kropelkowa.
 
W wyniku wdychania bioaerozolu kropelkowego lub pyłowego zawarte w nim drobnoustroje, toksyny lub alergeny wnikają do oskrzeli i pęcherzyków płucnych, wywołując choroby zakaźne, alergiczne lub immunotoksyczne (zespół toksyczny wywołany pyłem organicznym).
 
Czynniki biologiczne przenoszone drogą powietrzną mogą wnikać do organizmu również przez spojówki (np. wirus wywołujący chorobę Newcastle) oraz przez nabłonek jamy nosowo-gardłowej (np. alergizujące pyłki roślinne).
 
Działanie szkodliwych czynników biologicznych może być różnorakie. Drobnoustroje chorobotwórcze i pasożyty wywołują u pracowników służby zdrowia choroby zakaźne i inwazyjne, a choroby odzwierzęce zwłaszcza u rolników, leśników, pracowników przemysłu rolno-spożywczego. Grzyby i pył organiczny mają działanie alergiczne (dotyczy skóry, układu oddechowego i spojówek), obserwowane najczęściej u rolników i przedstawicieli pokrewnych zawodów.
 
Endotoksyny, glukany, peptydoglikany, mykotoksyny wykazują działanie toksyczne (toksycznie działają zarówno mikroorganizmy, jak i wytwarzane przez nie toksyny). Działanie drażniące, zwykle o charakterze mechanicznym, najczęściej przejawia się jako podrażnienie błon śluzowych; jest to łagodna forma działania czynników biologicznych. Wreszcie wskazać trzeba działanie rakotwórcze; przewlekłe zakażenie wirusami zapalenia wątroby typu B lub C może wywoływać raka pierwotnego wątroby.
 
III Wdrożenie zapisów Rozporządzenia wymaga od pracodawcy spełnienia obowiązków ogólnych oraz szczegółowych. Wdrażanie zapisów Rozporządzenia należy zacząć od dokonania prawidłowej oceny ryzyka zawodowego, uwzględniającej narażenie pracowników na działanie szkodliwych czynników biologicznych.
 
Nadrzędny obowiązek pracodawcy dla tego obszaru szkodliwości zawodowych polega na tym, że w celu ochrony pracowników pracodawca ma stosować wszelkie dostępne środki eliminujące lub ograniczające stopień narażenia związanego z działaniem szkodliwych czynników biologicznych, zwane środkami zapobiegawczymi.
 
A przy tym jeżeli rodzaj prowadzonej działalności na to pozwala, pracodawca ma zastępować szkodliwe czynniki biologiczne takimi, które nie są niebezpieczne (lub są mniej niebezpieczne) dla zdrowia pracownika. 
 
Przed wyborem środków zapobiegawczych pracodawca powinien ocenić ryzyko zawodowe dla pracowników narażonych na działanie szkodliwych czynników biologicznych. Jeśli pracownicy są zatrudnieni w warunkach narażenia na działanie szkodliwych czynników biologicznych należących do grupy zagrożenia 1, pracodawca powinien zapewnić środki zapobiegawcze określone w ogólnych przepisach z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.
 
Jeżeli w środowisku pracy występują mikroorganizmy genetycznie zmodyfikowane, co do których istnieje podejrzenie, że mogą wykazywać właściwości chorobotwórcze, pracodawca powinien zapewnić warunki określone w przepisach Ustawy z 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz. U. nr 76, poz. 811, z późn. zm.).
 
Jeżeli w środowisku pracy występują mikroorganizmy o nieustalonej przynależności gatunkowej, co do których istnieje podejrzenie, że mogą wykazywać właściwości chorobotwórcze, pracodawca powinien zapewnić środki zapobiegawcze, przewidziane dla szkodliwych czynników biologicznych, zakwalifikowanych do najwyższej grupy zagrożenia.
 
Obowiązek oceny ryzyka, które może wystąpić w związku z wykonywaniem pracy, podczas której dochodzi do kontaktu z czynnikami biologicznymi, został zapisany w § 5. 1 Rozporządzenia.
 
Zgodnie z tym zapisem, przed wyborem środków zapobiegawczych pracodawca powinien ocenić ryzyko zawodowe dla pracowników, uwzględniając takie elementy, jak: *klasyfikacja i wykaz szkodliwych czynników biologicznych, *rodzaj, stopień oraz czas trwania narażenia na działanie tych czynników, *ich potencjalne działanie alergizujące lub toksyczne, *informacja o chorobach, które mogą wystąpić w następstwie wykonywanej pracy w obecności tych czynników. 
 
W szczególnych przypadkach – w zakładach opieki zdrowotnej i zakładach leczniczych dla zwierząt – pracodawca powinien uwzględnić ponadto *informację na temat potencjalnego występowania szkodliwych czynników biologicznych u pacjenta lub zwierzęcia oraz w materiale i próbkach od nich pobranych oraz *zagrożenie spowodowane czynnikiem biologicznym, o którym wiadomo, że jest obecny lub jest podejrzenie jego obecności u pacjenta lub u zwierzęcia oraz w materiałach i próbkach od nich pobranych.
 
Oto lista szczegółowych obowiązków pracodawcy związanych ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi. 
*Zaprojektowanie procesu pracy w sposób pozwalający na uniknięcie lub zminimalizowanie uwalniania się szkodliwych czynników biologicznych w miejscu pracy.
 
*Zapewnienie pracownikom środków ochrony zbiorowej lub gdy w inny sposób nie można uniknąć narażenia – środków ochrony indywidualnej, odpowiednich do rodzaju i poziomu narażenia.
*Zapewnienie pracownikom środków hermetyczności w celu zapobiegania i redukcji przypadkowego przeniesienia lub uwolnienia szkodliwych czynników biologicznych.
 
*Stosowanie znaku ostrzegającego przed zagrożeniem biologicznym oraz innych znaków ostrzegawczych.
*Sporządzenie planu postępowania na wypadek awarii z udziałem szkodliwych czynników biologicznych zakwalifikowanych do grupy 3 lub 4.
*Przeprowadzenie badań wykrywających obecność szkodliwych czynników biologicznych, tam gdzie jest to konieczne i technicznie wykonalne.
 
*Zapewnienie warunków bezpiecznego zbierania, przechowywania oraz usuwania odpadów przez pracowników z zastosowaniem bezpiecznych i oznakowanych pojemników.
*Stosowanie procedur bezpiecznego postępowania ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi,
systematyczne szkolenie pracowników.
 
*Poinformowanie pracowników o badaniach lekarskich, z których mogą skorzystać po ustaniu narażenia.
*Prowadzenie rejestru prac narażających na działanie szkodliwych czynników biologicznych grupy 3 lub 4.
 
*Prowadzenie rejestru pracowników narażonych na działanie szkodliwych czynników biologicznych grupy 3 lub 4. 
*Zapewnienie pracownikom bezpiecznych warunków spożywania posiłków i napojów w wydzielonych pomieszczeniach.
 
*Wyposażenie pracowników w odpowiednie środki ochrony indywidualnej i przechowywanie ich w wyraźnie oznakowanym miejscu.
*Zapewnienia właściwych pomieszczeń, urządzeń higieniczno-sanitarnych, a także środków higieny osobistej oraz (jeżeli to konieczne) środków do odkażania skóry lub błon śluzowych.
 
Środki hermetyczności
Środki hermetyczności stosuje się w celu zapobiegania lub redukcji przypadkowego przeniesienia lub uwolnienia szkodliwego czynnika biologicznego poza miejsce pracy. 
Pracodawca przeprowadza ocenę narażenia na stanowiskach pracy, gdzie pracownicy podczas wykonywania czynności mają kontakt ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi, ustala stopień hermetyczności wymagany dla poszczególnych szkodliwych czynników biologicznych i jest zobowiązany stosować odpowiednie środki hermetyczności.
 
Obowiązek ten dotyczy *wykonywania prac w laboratoriach, w tym diagnostycznych (3), *w pomieszczeniach dla zwierząt laboratoryjnych, gdzie są one do celów badawczych celowo zainfekowane szkodliwymi czynnikami biologicznymi, zakwalifikowanymi do grup zagrożenia 2-4, lub są podejrzane o zainfekowanie takimi czynnikami, *procesów przemysłowych, podczas których może dochodzić do kontaktu pracowników ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi zakwalifikowanymi do grup zagrożenia 2-4 (4).
 
mgr Anna Obuchowska
Kierownik działu higieny pracy Wojewódzkiej Stacji Sanitarnej w Gdańsk

Źródło: Magazyn Pielęgniarki i Położnej nr 03.2010
Autor: Anna Obuchowska
Data dodania: 2012-08-03 23:26:05
Data modyfikacji: 2018-02-19 12:47:09
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.