szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 10.01.2011

W najnowszym numerze
W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Opieka profilaktyczna nad dziećmi i młodzieżą w szkole

Pielęgniarka szkolna jest jedynym profesjonalnym pracownikiem medycznym na terenie szkoły. Szkoła jest instytucją umożliwiającą ochronę zdrowia, masowe działania profilaktyczne i edukację zdrowotną populacji w wieku szkolnym. Poziom wykształcenia, kompetencje i samodzielność pielęgniarki pozwala na indywidualne dostosowanie planu pracy do potrzeb i warunków konkretnej szkoły. 
 
Mówiąc o istocie działań w profilaktycznej opiece nad dziećmi i młodzieżą w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, warto przypomnieć, czym jest rodzina w strukturze społecznej i jaka jest rola państwa na rzecz rodziny.
W każdej kulturze i systemie społecznym rodzina zajmuje podobne miejsce. „Rodzina jest podstawową komórką, w której rozpoczyna się kształtowanie osobowości dziecka poprzez wychowanie” (J. Strelau, A. Jurewicz, Z. Patkiewicz, Podstawy psychologii dla nauczycieli, Warszawa 1978).
 
Społeczeństwo polskie przywiązuje duże znaczenie dla wartości, jakie tworzone są w rodzinie. Dążenie do umocnienia podstaw funkcjonowania rodziny jest więc potrzebą rozwojową i równocześnie powinnością państwa. Społeczeństwo, a w szczególności państwo, powinno realizować działania w zakresie politycznym, ekonomicznym i prawnym, by umocnić jedność i stabilność rodziny.
 
W ramach polityki państwa wobec rodziny jest miejsce na działania dotyczące ochrony zdrowia. Konkretnymi ich wykonawcami są pracownicy medyczni, a zwłaszcza lekarze i pielęgniarki. Piecza nad zdrowiem rodziny to podstawowe zadanie lekarza rodzinnego i pielęgniarki rodzinnej/środowiskowej, zdrowiem dzieci i młodzieży w wieku szkolnym ma się opiekować pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania.
 
Oficjalne zadania
W ostatnich latach wzrosła rola i zakres działań pielęgniarki i higienistki szkolnej.
Określają go: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 29 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. 2009 r., nr 139, poz. 1139 ze zm.) oraz Zarządzenie nr 72 /2009/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 3 listopada 2009 r. ze zm. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna. 
 
Zgodnie z tymi dokumentami do zadań pielęgniarki szkolnej należy: *wykonywanie i interpretowanie testów przesiewowych , *kierowanie postępowaniem poprzesiewowym oraz sprawowanie opieki nad uczniami z dodatnimi wynikami testów, *czynne poradnictwo dla uczniów z problemami zdrowotnymi, *sprawowanie, odpowiednio do typu szkoły, czynnej opieki nad uczniami z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnością, w tym realizacja (wyłącznie na podstawie zlecenia lekarskiego i w porozumieniu z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, na którego liście świadczeniobiorców znajduje się uczeń) zabiegów i procedur medycznych koniecznych do wykonywania u ucznia w trakcie pobytu w szkole, *udzielanie pomocy przedlekarskiej w przypadku nagłych zachorowań, urazów i zatruć.
 
Ważna grupa zadań to *doradztwo dla dyrektora szkoły w sprawie warunków bezpieczeństwa uczniów, organizacji posiłków i warunków sanitarnych w szkole, *udział w planowaniu, realizacji i ocenie edukacji zdrowotnej, a także *prowadzenie u uczniów szkół podstawowych grupowej profilaktyki fluorkowej metodą nadzorowanego szczotkowania zębów preparatami fluorkowymi (dotyczy obszarów, gdzie poziom fluorków w wodzie pitnej nie przekracza wartości 1mg/l).
 
Finansowanie świadczeń pielęgniarki szkolnej jest realizowane zgodnie z roczną stawką kapitacyjną za ucznia, określoną w załączniku nr 1 do wspomnianego zarządzenia, korygowaną współczynnikiem odpowiednim dla typu szkoły i charakterystyki zdrowotnej ucznia. Zgodnie z § 38 i 39 tego zarządzenia, warunkiem zawarcia umowy jest spełnianie przez pielęgniarkę szkolną określonych w nim i w odrębnych przepisach wymogów, dotyczących personelu, warunków lokalowych, wyposażenia i sprzętu (załącznik nr 3a do zarządzenia). W sprawowaniu opieki profilaktycznej nad uczniami pomocne są „Standardy i metodyka pracy pielęgniarki i higienistki szkolnej”, opracowane przez specjalistów Instytutu Matki i Dziecka. 
 
Teoria a praktyka
Środowisko pielęgniarek szkolnych zauważa jednak, że opieka profilaktyczna nad dziećmi i młodzieżą szkolną jest niewystarczająca i nieadekwatna do potrzeb, i zabiega o wprowadzenie zmian w przepisach, które powinny wpłynąć na poprawę jakości i dostępność tej opieki.
Na zlecenie ministra zdrowia w ramach zadania „Monitorowanie profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami” w Zakładzie Ochrony i Promocji Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie został opracowany ważny raport (M. Jodkowska, M. Oblacińska, I. Tabak, W. Ostręga, K. Radiukiewicz, Profilaktyczna opieka zdrowotna nad uczniami w roku szkolnym 2008/2009, Warszawa 2009). Przytoczę niektóre jego wnioski.
 
1. Analiza danych przytoczonych w raporcie wykazała m.in. istnienie różnic w dostępie do profilaktycznej opieki zdrowotnej uczniów w zależności od typu i lokalizacji szkoły. W zakresie organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami występuje duże zróżnicowanie między poszczególnymi województwami; dotyczy to zwłaszcza szkół podstawowych na wsi. (formularz MZ-06). Wydaje się, że w niektórych województwach opieka profilaktyczna nad uczniami jest praktycznie sprawowana wyłącznie w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej; tak jest np. w województwie mazowieckim. Jedynie 15% wiejskich szkół podstawowych na Mazowszu posiada gabinet medyczny, a w 12% szkół wyodrębniono pomieszczenie, w którym sprawuje opiekę pielęgniarka szkolna – ale to pomieszczenie nie spełnia formalnych wymagań.
 
2. Wysoki odsetek uczniów zbadanych przez pielęgniarkę szkolną w programie testów przesiewowych we wszystkich typach szkół w mieście i na wsi pozostaje niezależny od istnienia w szkole gabinetu profilaktyki. Nie można jednak zapominać, że profilaktyczna opieka zdrowotna realizowana przez pielęgniarki szkolne to nie tylko testy przesiewowe, ale także wiele innych ważnych zadań wymienionych w podanych przepisach. Te zadania powinny być obligatoryjnie wykonane w trakcie pobytu ucznia w szkole. Muszą się odbywać w gabinecie medycznym i pielęgniarka musi poświęcić na nie odpowiednią liczbę godzin pracy.
 
3. Jeśli chodzi o profilaktykę chorób jamy ustnej, to profilaktyka fluorkowa (nadzorowane szczotkowanie zębów) u uczniów szkół podstawowych jest jedynym działaniem wykonywanym przez pielęgniarki szkolne; nie ma informacji o realizowaniu profilaktycznej opieki stomatologicznej nad uczniami. 
 
Z mojego podwórka
Z informacji zebranych i opracowanych przez NZOZ Ośrodek Medycyny Szkolnej i Promocji Zdrowia „Sanitas” w Suwałkach wynika, że w roku szkolnym 2009/2010 ponad 99% uczniów zgłosiło się na powszechne profilaktyczne badania lekarskie, a więc niemal wszyscy. Wysoki odsetek uczniów (78%) wymaga stałej opieki w zakresie różnych problemów zdrowotnych, szkolnych i społecznych. Z naszych obserwacji wynika, że w rodzinach, w których nie występują problemy społeczne, potrzeby dzieci raczej są zaspokajane, choć może nie zawsze w pełni. Inaczej jest w rodzinach z różnego rodzaju dysfunkcjami.
 
Wiele wartościowych materiałów opisujących szeroko rozumiane problemy zdrowotne dzieci i młodzieży można znaleźć w kolejnych zeszytach kwartalnika „Medycyna Wieku Rozwojowego”. I tak, w artykule J. Mazura pt. „Społeczne uwarunkowania zdrowia subiektywnego młodzieży szkolnej w wieku 11–15 lat w Polsce na tle danych europejskich” (nr 2/2010) czytamy: „Ogólną poprawę samopoczucia nastolatków można byłoby w Polsce osiągnąć poprzez równoczesne przeciwdziałanie ubóstwu, jak również kształtowanie bardziej sprzyjającego środowiska psychospołecznego”. „Młodzież, która nie lubi szkoły, jest przeciążona nauką oraz ma słabe osiągnięcia w nauce, częściej gorzej ocenia swoje zdrowie”, a „młodzież z rodzin zamożnych na przykład częściej sięga po alkohol i inne substancje psychoaktywne”. 
 
Kolejny cytat, pochodzący z tego samego artykułu, trzeba mocno wyróżnić. „Harmonijny rozwój dziecka zależy w znacznym stopniu od jakości środowiska, w jakim ono żyje. Z kolei powodzenie dziecka w okresie dzieciństwa i dorastania ma wpływ na jego zdrowie w późniejszym okresie. 
Przeciwdziałanie nierównościom w zdrowiu dzieci i młodzieży wymaga podejścia systemowego. Niezależnie od działań ukierunkowanych bezpośrednio na dzieci, należy wspierać rodzinę, szkołę i społeczności lokalne”.
 
Pielęgniarka szkolna bliżej rodziny
Obecnie trwają prace nad nowelizacją przepisów i powinny one wpłynąć na poprawę jakości i dostępności profilaktycznej opieki medycznej nad uczniami. Szczególnie zależy nam, aby powstały warunki do intensyfikacji działań profilaktycznych w małych placówkach. Uregulowania wymaga sprawa tworzenia we wszystkich szkołach gabinetów profilaktycznych oraz doprecyzowania, który podmiot ponosi koszty utrzymania tych gabinetów. Oznacza to potrzebę nawiązania współpracy z resortem oświaty i jednostkami samorządu terytorialnego.
Innego rodzaju refleksje wywołuje analiza przytoczonych obserwacji socjologicznych i danych na temat sytuacji zdrowotnej i stylu życia uczniów i ich rodzin.
 
Z badań wynika, że status społeczny rodziny wpływa na świadomość zdrowotną dorosłych i w rezultacie zdrowie młodego pokolenia. Obserwuje się u dzieci i młodzieży nasilenie zjawisk patologicznych, takich jak palenie tytoniu, picie alkoholu, sięganie po narkotyki, stres, otyłość i in. Stąd zasadne jest pytanie, czy obecne działania w zakresie edukacji zdrowotnej i promocji zdrowia są wystarczające. W naszym odczuciu działania profilaktyczne w szkołach są prowadzone dowolnie, można powiedzieć: akcyjnie. 
 
Moim zdaniem wcale nie musi tak być, ponieważ istnieją dobre narzędzia. Posłużę się przykładem: dość szeroko znany Środowiskowy Program Wychowania Zdrowotnego w Szkole jest rezultatem poszukiwań najbardziej skutecznej metody edukacji zdrowotnej ucznia. Zespół Katedry i Zakładu Pielęgniarstwa Społecznego Wydziału Pielęgniarskiego Akademii Medycznej w Lublinie po wieloletnich doświadczeniach pracy w szkole może mieć charakter modelowej propozycji, która może być powszechnie stosowana, daje się modyfikować i doskonalić. 
 
Reasumując: szkoła jest miejscem, gdzie młody człowiek zdobywa wszechstronną wiedzę, poznaje swoje zdolności i swoje miejsce w życiu społecznym, planuje przyszłość w dorosłym życiu. Zarówno pielęgniarka szkolna, jak i nauczyciele powinni wspierać ucznia i rodzinę w dokonywaniu właściwych wyborów w zakresie zdrowego stylu życia, ponieważ działania przeciwko zdrowiu mogą mieć bardzo poważne konsekwencje. Wiedzę o zdrowiu należy przekazywać systematycznie i w sposób uporządkowany. Zrównanie szans w dostępie do profilaktycznej opieki zdrowotnej wszystkich uczniów wymaga pilnych rozwiązań systemowych i współdziałania resortu zdrowia i edukacji.
 
„Człowiek musi mieć w sobie tę moc, by szybko odróżniał zło od dobra i umiał zło odrzucać” (Z. Cendrowski: „Dekalog zdrowego stylu życia”). 
 
mgr Bożena Gościewska
NZOZ Ośrodek Medycyny Szkolnej i Promocji Zdrowia
„Sanitas” w Suwałkach

Źródło: Magazyn Pielęgniarki i Położnej 09/2010
Autor: Bożena Gościewska
Data dodania: 2012-02-18 22:08:26
Data modyfikacji: 2017-11-21 05:44:03
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.