szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 2011-01-10

W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Badania endoskopowe

Słowa kluczowe: gastrosokpia, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, ERCP, ECPW, anoskopia, rektoskopia, rola pielęgniarki w badaniach endosopowych

 

Gastroskopia (badanie endoskopowe żołądka)
Badanie umożliwia wykrycie zmian chorobowych górnego odcinka przewodu pokarmowego i obserwację wyników dotychczasowego leczenia. Gastroskopia pozwala także na pobieranie próbek z żołądka do badań histopatologicznych, biochemicznych i bakteriologicznych, na usuwanie z żołądka ciał obcych, polipów, daje możliwość rozszerzania zwężeń przełyku oraz leczenia krwawień żołądka i przełyku (skleroterapia, zakładanie tasiemek, klipsu lub terapia beamerem argonowym).


Badanie polega na wprowadzeniu do żołądka gastroskopu – miękkiego aparatu ze światłowodem. Uzyskany obraz może być powiększony i oglądany na ekranie monitora. Przygotowanie pacjenta do badania przez pielęgniarkę polega na wyjaśnieniu celu i omówienia przebiegu badania. Chory w dniu badania musi być na czczo, tj. do chwili wykonania badania nie może nic pić ani jeść. Przed badaniem musi wyjąć protezy zębowe.


Niekiedy gastroskopia jest wykonywana w trybie nagłym (np. z powodu krwawienia z przewodu pokarmowego), wówczas pacjent przez badaniem ma zakładaną sondę do żołądka w celu opróżnienia go z zawartości (w przypadku krwawienia: krwistej i ewentualnie pokarmowej). Chory ma wykonane badanie bezpośrednio po usunięciu sondy.


W razie pielęgniarka potrzeby asystuje lekarzowi podczas badania. Jeśli w trakcie gastroskopii nie stwierdzono żadnych zmian chorobowych żołądka i przełyku pacjent bezpośrednio po badaniu może przyjmować płyny i posiłki (o ile nie ma tego dnia zaplanowanych dalszych zabiegów). Jeżeli stwierdzono zmiany chorobowe, np. owrzodzenia żołądka, nowotwór, stan zapalny, o tym, czy pacjent po badaniu może jeść i pić, decyduje lekarz (ważne jest także to, co pacjent może jeść, tj. dietę normalną czy też np. papkę).


Jeśli w trakcie badania pobrano wycinki błony śluzowej żołądka do badania histopatologicznego, wówczas pacjent przez 4-6 godzin po badaniu może przyjmować wyłącznie schłodzone płyny, aby zminimalizować niebezpieczeństwo krwawienia z miejsca pobrania wycinka. Natomiast jeżeli zdiagnozowano źródło krwawienia z górnej części przewodu pokarmowego, lekarz może pozwolić pacjentowi na picie płynów w określonej ilości i temperaturze. Lekarz zleca też od razu odpowiednie leczenie farmakologiczne. Po gastroskopii pielęgniarka musi ocenić stan chorego: jego świadomość, ciśnienie tętnicze, tętno i oddech.


Do powikłań gastroskopii zalicza się przede wszystkim perforację (przebicie) ściany przewodu pokarmowego (w przypadku gastroskopii najczęściej w obrębie przełyku, zwłaszcza jeśli pacjent ma uchyłek Zenkera – uchyłek górny przełyku) oraz powikłania natury krążeniowo-oddechowej (przede wszystkim u pacjentów w podeszłym wieku). Wszelkie niepokojące objawy po gastroskopii, takie jak ból w jamie brzusznej, klatce piersiowej, niemiarowość akcji serca i duszność powinny być powodem wezwania lekarza w trybie nagłym.


Z użyciem gastroskopu lekarz może także wykonywać czynności lecznicze, na jakie pozwala sprzęt endoskopowy, w obrębie przełyku i dwunastnicy, czyli ezofagoskopię (endoskopię przełyku) i duodenoskopię (endoskopię dwunastnicy). Wprowadzenie endoskopu do dwunastnicy umożliwia wykonanie kolejnego badania: wstecznej cholangiopankreatografii endoskopowej, która niekiedy jest połączona ze sfinkterotomią (nacięcie zwieracza brodawki Vatera).

 

UWAGA! Pacjent przed gastroskopią, w dniu badania, nie może przyjmować żadnych leków doustnych (tabletki, kapsułki, drażetki są niekiedy znajdowane w żołądkach pacjentów, którzy zapominają o bezwzględnym rygorze bycia na czczo, albo u tych chorych, którym nie przekazano takiej informacji). Jeśli jednak pacjent choruje na schorzenia przewlekłe, które wymagają systematycznego leczenia, a jego stan ogólny wymaga przyjęcia konkretnego leku, wówczas przed badaniem trzeba go podać inną drogą (najczęściej dożylnie lub domięśniowo – decyzja lekarza).

 

Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna 
(endoscopic retrograde cholangiopancreatography, ERCP lub ECPW, skrót polski) umożliwia uwidocznienie poziomu przeszkody przy zamknięciu odpływu żółci z dróg żółciowych. ERCP uwidocznia przewody żółciowe i trzustkowe w obrazie radiologicznym. Badanie polega na endoskopowym wprowadzeniu środka kontrastowego przez kaniulę umieszczoną w brodawce Vatera i wykonaniu serii zdjęć RTG. Podczas badania podaje się zwykle pacjentowi dożylnie leki uspokajające.


Przygotowanie pacjenta do badania przez pielęgniarkę polega na wyjaśnieniu celu i omówienia przebiegu badania. Chory w dniu badania musi być na czczo. Przed badaniem pielęgniarka powinna zapytać pacjenta o wcześniej rozpoznane alergie i o wystąpienie w przeszłości jakichkolwiek reakcji uczuleniowych na leki lub środki kontrastowe. Chory musi wyjąć protezy zębowe. Podczas badania i zabiegu (np. nacięcie zwieracza brodawki Vatera, sfinkterotomia) pielęgniarka w razie potrzeby asystuje lekarzowi. Po upływie 2-3 godzin od badania pacjent może jedynie pić schłodzone płyny, aby zminimalizować niebezpieczeństwo krwawienia z miejsca nacięcia brodawki Vatera; pokarmy stałe, jeśli nie ma przeciwwskazań, chory może spożywać dopiero na drugi dzień.


Po zakończeniu badania (i zabiegu) pacjent musi być objęty przez 1-2 godziny wzmożoną obserwacją pielęgniarską, w tym obserwacją stanu świadomości, ciśnienia tętniczego, tętna i oddechu. U pacjentów po ERCP i po sfinkterotomii podaje się płyny infuzyjne oraz określone przez lekarza leki (niekiedy antybiotyki).

 

Po upływie kilku, kilkunastu godzin od zakończenia badania (zabiegu) oznacza się parametry krwi chorego: ALAT, AspAT, amylazę i bilirubinę w celu sprawdzenia aktualnego poziomu bilirubiny (czy ERCP ze sfinkterotomią odniosło skutek, czy uwolniony odpływ żółci z przewodu żółciowego wspólnego spowodował obniżenie poziomu bilirubiny), czy obniżyło się stężenie aminotransferaz (ALAT, AspAT), których zwiększoną aktywność w surowicy stwierdza się m.in. w przypadku uszkodzenia wątroby, do którego usposabia m.in. cholestaza (utrudniony odpływ żółci). Badania krwi pokazują, czy nie doszło do jatrogennego zapalenia trzustki, spowodowanego obecnością kontrastu w przewodzie trzustkowym.


Podczas wstecznej cholangiopankreatografii endoskopowej może okazać się, że kamień żółciowy w przewodzie żółciowym wspólnym blokuje odpływ żółci, a jeśli utknie w miejscu połączenia przewodu żółciowego wspólnego i przewodu trzustkowego – odpływ soku trzustkowego. Można go wówczas usunąć za pomocą specjalnego koszyczka wprowadzonego przez endoskop. Ponadto, jeśli podczas ERCP stwierdzi się np. zwężenie przewodu żółciowego (np. z powodu nowotworu), można do niego założyć protezę (stent), która umożliwi odpływ żółci do dwunastnicy.

 

Anoskopia
Badanie umożliwia wykrycie zmian chorobowych i/lub obserwację wyników leczenia chorób odbytu przez ocenę kanału odbytu i jego błony śluzowej. Badanie polega na oglądaniu odbytu przez wprowadzony do niego podświetlany wziernik (anoskop) o długości około 8 cm.
Przygotowanie pacjenta do badania przez pielęgniarkę polega na wyjaśnieniu celu i omówienia przebiegu badania. Anoskopia z reguły nie wymaga specjalnego fizycznego przygotowania pacjenta, najczęściej jednak na zlecenie lekarza należy wykonać na 2-3 godz. przed badaniem mały (100-200 ml) i płytki (10-15 cm) doodbytniczy wlew przeczyszczający. Podczas badania pielęgniarka w razie potrzeby asystuje lekarzowi. Po przeprowadzonym badaniu pacjent może pić i jeść, o ile nie ma w danym dniu zaplanowanych dalszych badań i/lub zabiegów.
 

Niekiedy w trakcie anoskopii pobiera się wycinki błony śluzowej odbytu do badania histopatologicznego. Wówczas należy zapytać pacjenta, czy odczuwa ból w miejscu pobrania oraz czy życzy sobie podania leku przeciwbólowego. Ważna jest też obserwacja miejsca pobrania wycinka pod kątem ewentualnego krwawienia.


Anoskopia najczęściej jest wykonywana w trybie planowym, niekiedy jednak (bardzo rzadko) wykonuje się ją w trybie nagłym, np. u chorego z krwawieniem z dolnego odcinka przewodu pokarmowego z masywnym wypływem świeżej, jasnoczerwonej krwi z odbytu. Wówczas anoskopia pozwala ustalić źródło krwawienia.

 

Rektoskopia
Badanie to umożliwia wykrycie zmian chorobowych i/lub obserwację efektów leczenia chorób odbytnicy i początkowego odcinka esicy przez ocenę kanału odbytu, błony śluzowej odbytnicy i początkowego odcinka esicy. Badanie polega na wprowadzeniu do odbytnicy podświetlanego wziernika (rektoskopu) o długości 20-30 cm i oglądaniu odbytnicy i początkowego odcinka esicy.
Przygotowanie pacjenta do badania przez pielęgniarkę polega na wyjaśnieniu celu i omówienia przebiegu badania oraz na wykonaniu na co najmniej kilka godzin przed badaniem małego (200-300 ml) i płytkiego (30-35 cm) doodbytniczego wlewu przeczyszczającego. Podczas badania pielęgniarka w razie potrzeby asystuje lekarzowi.
 

W trakcie badania do odbytnicy podaje się powietrze, co powoduje niewielkie rozdęcie jelita i umożliwia jego oglądanie. Pacjent może więc mieć uczucie rozpierania w odbytnicy; należy go poinformować, że jest to zjawisko normalne. Po przeprowadzonym badaniu pacjent może pić i jeść, o ile nie ma przeciwwskazań (innych zabiegów tego dnia.


Niekiedy w trakcie rektoskopii pobierane są wycinki błony śluzowej odbytnicy do badania histopatologicznego. Wówczas należy zapytać pacjenta, czy odczuwa ból oraz czy życzy sobie podania leku przeciwbólowego. Ważna jest też obserwacja pacjenta w kierunku ewentualnego krwawienia, np. wypływ krwi z odbytu.


Rektoskopia najczęściej jest wykonywana w trybie planowym, niekiedy jednak (bardzo rzadko) wykonuje się to badanie w trybie nagłym, np. u chorego z krwawieniem z dolnego odcinka przewodu pokarmowego z masywnym wypływem świeżej, jasnoczerwonej krwi z odbytu – wówczas jest wykonywana rektoskopia w trybie doraźnym w celu ustalenia źródła krwawienia.
 

mgr Wojciech Kapała
Szpital Wojewódzki w Poznaniu

 

Artykuł ukazał się w Magazynie Pielęgniarki i Położnej, w numerze lipiec-sierpień 2010

Data dodania: 2011-08-07 16:43:26
Data modyfikacji: 2011-08-07 16:43:26
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.