szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 10.01.2011

W najnowszym numerze
W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Sztuka iniekcji insuliny . Wskazówki dla pielęgniarki i pacjenta

 Prawidłowa technika wstrzykiwania insuliny jest tak samo ważna dla właściwej kontroli poziomu glukozy jak jej typ i dawka. Do niedawna technika wstrzykiwania insuliny nie była postrzegana za kluczową dla skutecznego leczenia insuliną. 

 
Insulina – hormon życia – jest niezbędna do prawidłowego metabolizmu węglowodanów, białek i tłuszczów. Osoby z cukrzycą typu 1 nie wytwarzają tego hormonu w ilości wystarczającej do życia, ich przeżycie jest uzależnione od dostarczania insuliny egzogennej. 
Przeżycie osób z cukrzycą typu 2 nie jest uzależnione od insuliny egzogennej, jednak z czasem u wielu z nich dochodzi do spadku wytwarzania insuliny i jej suplementacja pomaga utrzymać odpowiednią kontrolę poziomu glukozy we krwi, zwłaszcza w okresie stresu lub choroby.
 
Podawanie insuliny jest często niezbędne w leczeniu cukrzycy ciężarnych oraz cukrzycy związanej z określonymi zaburzeniami lub zespołami (np. choroby trzustki, cukrzyca indukowana lekami lub środkami chemicznymi, endokrynopatie, zaburzenia dotyczące receptorów insuliny, niektóre zespoły genetyczne). We wszystkich przypadkach typ i dawki tego leku powinny być indywidualnie dostosowane do żywienia pacjenta oraz jego aktywności fizycznej.
 
Ostatnie badania nad technikami wstrzyknięć sugerują, że prawidłowe wykonywanie tej czynności może być równie istotne dla dobrej kontroli poziomu glukozy, jak typ i dawka podawanej insuliny. Co więcej, miejsca i techniki iniekcji mogą modyfikować parametry wchłaniania insuliny, prowadząc do niezgodności pomiędzy maksymalnym poposiłkowym poziomem glukozy a szczytowym efektem insuliny. Może to wywołać nieoczekiwaną hiperglikemię lub zwiększone ryzyko nocnej hipoglikemii.
 
Przez wiele dziesięcioleci po odkryciu insuliny przyrządem do jej wstrzykiwania była szklana strzykawka z długą igłą, taką, jaka służy do iniekcji domięśniowych. Dzisiaj znamy kilka sposobów podawania insuliny: za pomocą jednorazowych plastikowych strzykawek, penów wielokrotnego użytku i jednorazowych penów; stosuje się również pompy insulinowe zewnętrzne. Aby wstrzyknięcia były bezpieczniejsze i wygodniejsze, igły insulinowe stały się krótsze i cieńsze. Nie jest pewne, czy dzięki tej innowacji pacjenci lepiej przestrzegają zaleceń i kontrola glikemii jest lepsza. 
 
Nie ustają pytania, gdzie, jak, kiedy i co wstrzykiwać. Różnorodność stosowanych na świecie technik oraz ich możliwy negatywny wpływ na kontrolę poziomu glukozy we krwi i inne wyniki przemawiają za potrzebą stworzenia jasnych wytycznych w tym zakresie. Dostępność wielu rodzajów przyrządów do wstrzykiwania może dezorientować i wprawiać w zakłopotanie pacjentów, którzy bardzo chcą postępować prawidłowo.
 
Jest też niezbędne, żeby wykształcić pielęgniarki, które są głównymi instruktorkami technik wstrzykiwania insuliny. Edukując osoby z cukrzycą, ich opiekunów oraz pozostałych pracowników służby zdrowia, muszą one mieć oparcie w aktualnych i wiarygodnych badaniach. Jest bardzo istotne, żeby programy nauczania obejmowały instrukcje, jak prawidłowo wykonywać iniekcje. A integralną częścią oceny klinicznej muszą być regularne kontrole.
 
W kierunku jednoznacznych wytycznych
Dania i Holandia to pierwsze kraje europejskie, w których opracowano wytyczne dla chorych na cukrzycę dotyczące iniekcji. Duńska Organizacja Pielęgniarska (Danish Nurses Organization) opublikowała takie wytyczne w 2002 r. (zaktualizowane w 2006 r.), zaś holenderskie Stowarzyszenie Profesjonalistów w Opiece Diabetologicznej (Association for Diabetes Care Professionals) wydało swoje zalecenia w 2008 r. Oba dokumenty są dostępne w języku angielskim. Istnieje również wiele innych wytycznych dotyczących wstrzykiwań o różnym zasięgu (np. sformułowane przez American Diabetes Association), ale nie zostały one opublikowane jako odrębny, dedykowany dokument.
 
W ciągu ośmiu miesięcy od września 2008 r. do czerwca 2009 r. zostało przeprowadzone drugie badanie ITQ (Injection Technique Questionnaire, czyli Kwestionariuszowe Badanie dot. Technik Wstrzykiwań). Wzięło w nim udział ponad 4300 chorych na cukrzycę wstrzykujących insulinę ze 171 ośrodków w 16 krajach. Było to jedno z największych badań wieloośrodkowych nad cukrzycą. Jego wyniki pozwoliły na przygotowanie wstępnego projektu nowych zaleceń. Zaprezentowano je podczas III Warsztatu dot. Technik Wstrzykiwań (Third Injection Technique Workshop TITAN), który odbył się w Atenach w Grecji we wrześniu 2009 r. Spotkało się tam 127 profesjonalistów z dziedziny diabetologii: lekarzy, edukatorów i pielęgniarek z 27 krajów, aby omówić i przedyskutować te propozycje. 
 
Praktyczne wskazówki
Poniżej wskazówki wynikające z przywołanego badania, zaleceń i warsztatów. Intencją naszą jest, aby pielęgniarki, które zajmują się opieką nad osobami z cukrzycą, powszechnie je stosowały.
1. Stosowanie właściwej techniki wstrzykiwań przez chorych ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia dobrego leczenia cukrzycy, zmniejszenia różnic w tempie wchłaniania leku i uzyskania optymalnego działania leku.
 
2. Pracownik opieki zdrowia musi znać budowę anatomiczną miejsc wstrzykiwania insuliny, aby pomóc chorym uniknąć iniekcji domięśniowych i zapewnić konsekwentne wykonywanie wstrzyknięć w tkankę podskórną, bez wyciekania/wypływu wstecznego lub innych powikłań.
3. Pracownik opieki zdrowia powinien poświęcić czas na zbadanie lęków chorych (i innych osób sprawujących opiekę) związanych z procesem wstrzykiwania i samą insuliną.
 
4. Należy pytać o aktualną technikę wstrzyknięć i przestrzegać jej, a miejsca iniekcji badać i sprawdzać palpacyjnie, o ile to możliwe przy każdej wizycie, a przynajmniej raz w roku. 
5. Należy wdrożyć proces zarządzania jakością, aby upewnić się, że chory regularnie stosuje prawidłową technikę wstrzykiwań i dokumentuje ją.
6. Przed dokonaniem wstrzyknięcia chory powinien skontrolować miejsce iniekcji. 
7. Należy zmienić miejsce iniekcji, jeśli aktualne wykazuje oznaki lipohipertrofii, zapalenia czy infekcji.
 
8. Iniekcji należy dokonywać w czyste miejsce, czystymi rękoma. 
9. Poza placówką szpitalną dezynfekcja miejsca iniekcji zwykle nie jest konieczna.
10. Miejsce iniekcji należy zdezynfekować w przypadku stwierdzenia, że nie jest ono czyste lub jeśli chory znajduje się w placówce, gdzie łatwo może dojść do roznoszenia zakażeń (np. w szpitalu lub domu opieki). 
 
11. Aby iniekcje były mniej bolesne, zaleca się: 
– przechowywanie używanej insuliny w temperaturze pokojowej,
– w przypadku stosowania alkoholu do dezynfekcji, wykonywanie iniekcji po jego całkowitym wyschnięciu,
¬– unikanie iniekcji w cebulki włosów,
– używanie igieł o mniejszej średnicy, krótszych,
– używanie nowej igły do każdej iniekcji.
 
12. Wstrzykiwacze należy napełniać zgodnie z instrukcjami wytwórcy, usunąć przestrzeń martwą igły (na jej końcówce powinna pojawić się kropla leku), aby zapewnić jej drożność. Wówczas dopiero należy ustawić pożądaną dawkę i wykonać iniekcję. 
13.Wstrzykiwacze i wkłady są przeznaczone dla jednego chorego i nigdy nie wolno się nimi dzielić z innymi; istnieje ryzyko aspiracji materiału biologicznego jednego chorego i wstrzyknięcia go innemu. 
 
14. Igły należy wyrzucać bezpośrednio po użyciu i nie pozostawiać ich na wstrzykiwaczu. Zapobiega to aspiracji powietrza (lub innych zanieczyszczeń) do wkładu i wyciekaniu leku, co może wpłynąć na dokładność późniejszej dawki. 
15. Miejsce iniekcji należy zawsze indywidualnie zbadać i uwzględniając długość igły zdecydować, czy uniesienie fałdu skórnego jest konieczne czy nie. Tę informację należy pacjentowi zapisać. 
16. Techniki unoszenia fałdu skórnego trzeba nauczyć wszystkich chorych na początku terapii insuliną. 
 
17. Fałdu skórnego nie należy ściskać tak mocno, aby powodowało to blednięcie skóry lub ból. 
Sekwencja czynności powinna być następująca:
– uformowanie fałdu skórnego,
– powolne wstrzyknięcie insuliny pod kątem 90° względem powierzchni fałdu,
– pozostawienie igły w skórze przez 10 sekund po całkowitym dociśnięciu tłoka (w przypadku iniekcji przy użyciu wstrzykiwacza),
– usunięcie igły z ciała,
- zwolnienie fałd
-bezpieczne zutylizowanie zużytej igły.
 
Wkład polskich pielęgniarek diabetologicznych
Polska Federacja Edukacji w Diabetologii w pięciu ośrodkach diabetologicznych w Polsce przeprowadziła badania z udziałem pielęgniarek i dorosłych pacjentów na temat technik iniekcji dla pacjenta z cukrzycą. Badanie będzie pierwszą w Polsce inicjatywą zmierzającą do uporządkowania wiedzy na temat praktycznych umiejętności pacjenta w zakresie techniki iniekcji. Jest to część światowego wieloośrodkowego badania Injection Technique Questionnaire Survey.
 
Zalecenia Polskiej Federacji Edukacji w Diabetologii i konsultanta krajowego w dziedzinie pielęgniarstwa zostały wydane w 2006 r. i są aktualizowane po to, żeby ujednolicić edukację pacjentów z cukrzycą i ich rodzin w Polsce. Zalecenia dostępne są na stronie www.pfed.org.pl. Serdecznie zapraszam do zapoznania się z materiałem i wdrożenie zaleceń do codziennej pracy w kontakcie z pacjentem na cukrzycę korzystającym z usług różnych placówek ochrony zdrowia: szpitala, poradni, sanatorium.
 
mgr Alicja Szewczyk
Klinika Chorób Metabolicznych, Endokrynologii i Diabetologii
Instytut Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka, Warszawa
przewodnicząca Polskiej Federacji Edukacji w Diabetologii
 
Artykuł pochodzi z Magazynu Pielęgniarki i Połoznej 10/2010

Data dodania: 2012-02-18 22:34:27
Data modyfikacji: 2012-02-18 22:34:27
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.